به نام خدا

و با سلام به دوستان کافه کلاسیک  

.

.

این نوشته تنها یک یادآوری معمولی و ساده از چند کتاب و فیلم کودکان است ...

.

[ دلم میخواست میشد قبل از شروع صحبت درباره موضوع اصلی؛ خارج از نام، کاراکتر، آواتار و ... همانند دوران کودکی لحظه ای مینشستیم کنار هم و از خودمون حرف میزدیم ... مثل وقتهایی که ظهرهای تابستون بعدِ یک فوتبال جانانه، هفت سنگ و الک دولک، با یک پارچ آب یخ خنک، کنار جوی کوچه مینشستیم و از خاطره هامون، فکرهامون، از آرزوها و آینده مون برای هم تعریف میکردیم - بگذریم که گاهی وقتها یکی از بچه ها معرفت بخرج میداد و بقیه رو کیک و نوشابه هم مهمون میکرد - اون موقع ها بود که خواهر های کوچکمون اونطرفتر گوشه آسفالت تازه کوچه رو با گچ جدول می کشیدن و روش لی لی میکردن؛ برای ما هیچی تو دنیا جز همون لحظات شاد و با صفا ارزشی نداشت .

راستی اون بچه ها الان کجا هستند ؟ ... دلم برای جلال، احمد، آرش و مسعود و خسرو و روهام  ... تنگ شده . یادمه همیشه موقع فوتبال بین ما چند تا اسم مرتب تکرار میشد؛ گلیت، فان باسن، ریکارد و آث میلان ... اما جلال که دروازه بان ما بود یک اسمو بیشتر از همه دوست داشت ... والتر زنگا ...

اونها همون بچه هان؛ بچه های درس، بچه های کار، بچه های درد . همونهایی که حتی اگه تو مدرسه بزرگترای کلاسم بودن - بهشون میگفتیم عمو - موقع کتک خوردن از شیطنت - خلافای کوچیک - ، سعی میکردن با اونهمه شلنگی که به کف دستشون میخورد جلوی ما گریه نکنند . موقع تصحیح مشقها و دیکته ها، با اینکه بچه های درس خون کلاس اسمشونو به معلم میدادن؛ ولی بازم معرفت داشتن و موقع یار کشی تو زنگهای ورزش هوای همه رو داشتند ... راستی واقعاً کجان؟ چی شدن؟ شاید اون بچه ها، اون خاطرات و چهره ها پشت همون میز و نیمکتها موندن و ما رو جا گذاشتن ... دوست دارم با یادآوری برخی خاطرات یادمون بیفته کی بودیم؟ کجاییم؟ داریم چکار میکنیم و به کجا میریم؟ برای همین ... این بار یادی می کنم از چند جای خالی از داستانها و فیلمهای کودکان و نوجوانان از دهه شصت مربوط به میهن خودمون ... ]

.

.

شاید حرف زدن و صحبت از داستانها و قصه ها، عروسکها و فیلمهای کودکان و یک کلام ادبیات کودک - چه داستانی و چه نمایشی - بدون نام بردن از چند اسم ماندنی و تاثیر گذار، کاری غیر ممکن باشد . در هر دوره ای همیشه چند نام بوده اند . مثلاً کسانی که بچگی اونها در دهه پنجاه سپری شده، صمد بهرنگی رو خوب میشناسند با قصه اولدوز و کلاغها - نمیدانم چرا این قصه اینقدر تاثیر گذار بود . شاید بخاطر تمام غصه ها و آرزوهای کودکانه که میشد اونها رو در یک قصه جمع کرد -

و همینطور محمود کیانوش - شاعر خوب کودکان - و بهروز غریب پور ...

بچه بودم که مادرم می گفت :

پدرت آفتاب خانه ماست

دل ما روشن از ترانه او

دل او روشن از محبت ماست

.

حرف مادر درست بود، ولی                      

معنی حرف را نفهمیدم                      

سالها رفت و من بزرگ شدم                      

بر سر درس ومشق کوشیدم ...

.

.

اما برای کودکان دهه شصت چند نام دیگر شاید خیلی  آشناتر باشند . نویسندگان و شاعرانی مثل مهدی آذر یزدی و وحید نیکخواه آزاد

.

چه کسی گفت به خورشید بتاب ؟

چه کسی گفت به پاخیز به آب ؟

چه کسی گفت برو صبر نکن ...

خانه جز در دل آن ابر نکن ...

.

- ایشان زمانی مدیر گروه برنامه کودک سیما در اوایل دهه شصت بودند و در زمان ایشان برنامه های خوبی در گروه کودک نمایش داده میشد -

و البته اسامی دیگری هم هستند . مثل رضا رهگذر، شکوه قاسم نیا، مصطفی رحمان دوست، محمد آقابالایی، شراره وظیفه شناس، محمد میرکیانی و ... که شعرها و داستانهای زیبایشان درکتابها و مجلات کودکان در دهه شصت بچاپ می رسید .

نمونه هایی از کتابهای خاطره انگیز دهه شصت ...  - جدا از قصه هایی مثل چوپان پیر، دنی قهرمان جهان، ایندرا دختر هند، آقا روباهه ( روباه شگفت انگیز )، تیستو، افسانه گل سنگی ( کتابهای طلایی )، قصه های من و بابام، راز ساختمان زرد، سه ماهه تعطیلی، پروفسور شگفت انگیز، پسری بنام میگل، برادران شیر دل و ...  -

در دهه هفتاد قصه ها و داستانها و نویسندگان دیگر حضوری پر رنگتر داشتند .  مانند نوشته های مرحوم قیصر امین پور در مجلات سروش نوجوان :

چشمه ها در زمزمه، رودها در شستشو
موجها در همهمه، جوي ها در جستجو

باغ، در حالِ قيام، كوه، در حالِ ركوع
آفتاب و ماهتاب، در غروب و در طلوع ...

.

و چند نمونه از کتابهای خوب کودکان در دهه هفتاد...

.

.

سینمای کودک :

سینمای کودک فرای نام آن در عین سادگی کاری پیچیده است و تعدادی از کارگردانان کشورمان کار خود را از فعالیت در آن آغاز نمودند . اگر فیلمهای سینمای کودک را دسته بندی کنیم به فیلمهای مربوط یه خود کودکان و فیلمهایی در موضوع و در رابطه با کودکان؛ در حوزه ساخت فیلم کودک چند اسم مثل ستاره های آسمان پرفروغ هستند . به غیر از فیلمهای بیادماندنیِ

تفنگهای چوبی - ساخته شاپور غریب، همراه با آهنگ و تمی زیبا  -

دونده و سازدهنی - امیر نادری -

اولی ها و خانه دوست کجاست - عباس کیارستمی -

باشو غریبه کوچک - بهرام بیضایی -

.

برای کودکان و نوجوانان دهه شصت یک نام خیلی پر رنگ است . نامی که در پس فیلمها، در تیتراژ آخر فیلم و قبل از جمله " به سفارش گروه کودک شبکه دو " می آمد عنوانی بنام : کیومرث پور احمد

اگرچه بچه های نسلهای بعدی در دهه هفتاد ایشان را با قصه های مجید اثر نویسنده خوب و پر افتخار میهنمان، هوشنگ مرادی کرمانی، خواهران غریب و بخاطر هانیه میشناسند اما برای بچه های دهه شصت نام ایشان مساوی است با چند فیلم زیبا و بیادماندنی که مهمترین آن :

آلبوم تمبر، تار و پود، گاویار، یادگار دایی جواد و بی بی چلچله است .

بی بی چلچله دوستی پسرکی را با یک راننده کامیون که ورای چهره ای خشن، دل مهربانی داشت؛ بتصویر می کشاند . اما گاویار از جنبه هایی بسیای شبیه به فیلم خانه دوست کجاست؟ ساخته عباس کیارستمی بود .

به غیر از مکان و قصه فیلم، در هر دو مورد ما شاهد یک حس مسئولیت عمیق و پاکی و بی آلایشی کودکان هستیم . در فیلم اول کودک تلاش میکند دفتر مشق را به دوست همکلاسی خود باز گرداند و در فیلم دوم گویا نوجوانی همان کودک را میبینیم که به دنبال کامیونی میرود که گاو های مردم را تلف کرده است .

اما آلبوم تمبر دراین میان یک استثنا است . در این فیلم ما نهایت دنیای ساده و زیبای دو نوجوان را می بینیم؛ همراه یک داستان ساده و سر راست از بچه هایی که در آستانه ورود به دنیای آدم بزرگها، اشتباه میکنند، فداکاری و گذشت کرده و یکدیگر می بخشند ...

آلبوم تمبر درمورد دو بچه است که با هم تمبرهای یک آلبوم مشترک را جمع آوری میکنند . پدر که خود زمانی به این کار مشغول بوده نمیخواهد پسرش راه او را طی کند . لذا آلبوم را پیش خود نگه میدارد و پسرک بیخبر از همه جا دوستش را متهم به برداشتن آن میکند و ...

فیلم بواسطه استفاده از بازیگران محلی با لهجه ای زیبا - یزد - و نشان دادن فضاهایی ساده بسیار تاثیر گذار است . بطوریکه بعدها در دهه هفتاد فیلمهایی به این سبک ساخته شدند مثل فیلم نیاز...

بازی کودکان زیباست . مثل محمد و دوستش کاظم که پیوسته تمبرهای جدیدی را به آلبوم اضافه میکنند و یا خواهر کوچک محمد که مواظب بچه ها هست تا پدر بویی نبرد . اما بالاتر از همه مراد علی - رضا وزیری - است . اگر چه بازی او بسیار کوتاه است اما ... 

مراد علی مرد ساده و کند ذهنی است که با هر تمبر و عکسی که بدست می آورد؛ خوشحال میشد و می خندید . آنرا به بچه ها نشان میداد و با ذوق به آن میگفت عسک ...  دوباره می خندید ... برای لحظه ای سکوت میکرد و شما اعماق غم را در چشمان او می دیدید و ... لحظه ای بعد باز هم می خندید .

اگر چه شاید این فیلم در دهه شصت از فیلمهای دیگر کارگردان آن معروفتر شد؛ اما بشخصه فیلم تار و پود را بهترین فیلم پور احمد در دهه شصت میدانم . جاییکه مسوولیت، معصومیت، پاکی و فداکاری در قصه فیلم مخاطبین را تحت تاثیر قرار میدهد .

برادری که برای تحصیل از روستا به شهر میرود و خواهر کوچکش - خانم نجمه مشروطه - که با دستان کودکانه قالی میبافد و در غیاب برادر از خانواده نیز مراقبت میکند . او قصد دارد هزینه تحصیل برادرش را با بافتن قالی خود جبران کند .

در همان سالها - 1364 - گفته شد دیپلم افتخار جشنواره فیلم فجر به این بازیگر خردسال تعلق گرفت .

.

با یادی از فیلمهای زیبای بادکنک سفید، پایان کودکی، مربای شیرین، کیسه برنج، کلید ....

و... با احترام به کارگردان خوب کشورمان مجید مجیدی که فیلمهای زیادی را با موضوع کودکان ساختند - بلحاظ رعایت تقسیم بندی در این مقوله به فیلمهایی که بصورت غیر مستقیم در رابطه با کودکان و نوجوانان بودند مثل رابطه، پرنده کوچک خوشبختی، دختری با کفشهای کتانی و... پرداخته نشد -

.

بدوک 1370 - پدر 1374 - باران 1379 - بچه های آسمان 1375 - رنگ خدا 1377

.

kurt steiner