با سپاس از بانو به خاطر این یادداشت زیبا که باعث می شود آدم کمی از مشکلات زیادی که جامعه امروز ما با آن دست به گریبان است رهایی یابیم. به راستی اگر این عشق و موسیقی و سینما و مطالب جذاب حاشیه آن نبود ، در این اوضاع درهم و برهم ( به تعبیر الزا در کازابلانکا ) باید به چه پناه می بردیم ؟ ... بگذریم ...  کتابی دارم با نام Making Of CASABLANCA که از خارج تهیه کرده ام و به طور بسیار مفصل به مراحل و جزئیات شیرین ساخته شدن این شاهکار پرداخته است. یکی از آرزوهایم ترجمه و انتشار این کتاب زیباست .

شخصی که پشت دوربین است همان آرتور ادیسون است ( جمجمه مایکل کورتیز را می شناسم . اینطور نیست ! ) البته در کتاب مذکور قد برگمن 178 و بوگارت 174 ذکر شده و برگمن در صحنه هایی که کنار بوگارت قرار می گیرد از کفش بدون پاشنه ( تخت ) استفاده می کرده و مایکل کورتیز به او توصیه می کرده که زانوهایش را کمی کج کند !  همین مشکل را هم هیچکاک البته به صورت شدیدتر با کلود رینز کوتاه قد در بدنام داشت. آنطور که در کتاب سینما به روایت هیچکاک و هیچکاک همیشه استاد آمده است ، در صحنه هایی که قرار بود کلود رینز خبیث ، به آلیشیا ( برگمن ) نزدیک شود زیر پای رینز ( خارج از کادر دوربین ) الوارهایی قرار داده بودند که مانند پله بود و هنگام نزدیک شدن به آلیشیا ، آرام آرام رینز هم قد او می شد !

بوگارت مهربان ، حتی بعد از موفقیت کازابلانکا در پاسخ به خبرنگارانی که از او پرسیده بودند که چطور بوگارت خشن که ستاره فیلم های گانگستری است ، در این فیلم اینقدر رومانتیک و دوست داشتنی از کار درآمده است ؟ فروتنانه گفته بود : من کار خاصی نکردم. وقتی خانم برگمن در کلوزآپ به هر مردی نگاه کند آن مرد خودبخود رومانتیک می شود. مطمئنا هر بازیگر دیگری بود ، کلی توضیح می داد که : بعله من فلان کردم و فلان تکنیک را به کار بردم تا اینطور شدم  ... و سعی می کرد خودش را بالا ببرد و بازیگر مقابلش را کوچک کند. در نمای زیر که کفش ها به مرخصی رفته اند بهتر می توان تفاوت قد را تشخیص داد. ریک با اینکه راست نشسته اما هم قد الزاست که خمیده نشسته و لم داده است. اختلاف قد به کنار ، در فیلم ، بوگارت 43 ساله و برگمن 26 ساله است ، 17 سال اختلاف سن دارند اما با جادوی هنر سینما و قدرت بی نظیر بازیگریشان طوری تماشاگر را مسحور خود می کنند  که هنوز حسرت می خوریم که چرا این دو زوج استثنایی از هم جدا شدند ؟!