بسم الله الرحمن الرحیم

محمد رسول الله (مصطفی عقاد - 1976)

دوبله شده در سال  1358 در استوديو فيلمکار
مدير دوبلاژ : منوچهر اسماعيلی
مترجم : حسين شايگان
صدابرداری و باند سازی : روبیک منصوری

گویندگان فیلم محمد رسول الله به ترتیب ایفای نقش :

نماینده پیامبر نزد هراکلیوس امپراطور روم :  تورج مهرزادیان
هراکلیوس امپراطور روم :  محمود فاطمی : رونالد لی هانت
وزیر و مشاور هراکلیوس امپراطور روم : ولی الله مومنی
نماینده پیامبر نزد موکوآکیس فرمانروای مصر : منوچهر اسماعیلی
نماینده پیامبر نزد خسرو پرویز : علیرضا بدرطالعی
خسرو پرویز : حسین معمارزاده : حسن جوندی
نریشن و توضیحات ابتدای فیلم در مورد عدم نمایش تصویری از نبی اکرم : صادق ماهرو
راوی : فریدون فرح اندوز : ريچارد جانسن
ابوسفیان : نصرالله متقالچی : مايکل انصارا
امیه : بهرام زند : برونو برنب
شاعر : شهروز ملک آرایی : مايکل گادفری
فروشنده پارچه به هند در بازار : جواد پزشکیان : لئونارد ترولی
هند (همسر ابوسفیان) : رفعت هاشمپور : ايرنه پاپاس
ابولهب (عموی پیامبر) : حسین رحمانی* : وُلف موريس
بت پرست سوار بر کجاوه (تخت روان) : شهروز ملک آرایی
همسر ابولهب : آذر دانشی : ایلین ایوز کامرون
ابوطالب (عموی پیامبر و پدر حضرت علی (ع) ) : احمد رسول زاده : آندره مورل
زید (پسر خوانده حضرت محمد (ص) ) : سعید مظفری : دمين توماس
ابوجهل : نصرت الله حمیدی : مارتين ينسن
مسعب (پدر هند) : صادق ماهرو : رونالد چِنِری
هذیفه  (برادر هند) : غلامعلی افشاریه : رابرت براون
ولید (برادر دیگر هند) : سیامک اطلسی : جرج کميلر
یکی از یاران پیامبر که در جواب زید می گه "در مکه تازگی داره" و در جواب جعفر می گه "چی با خودت آوردی" (در جلسه مخفی همراه زید و عمار و هذیفه) : علیرضا بدرطالعی
جعفر بن ابیطالب (برادر حضرت علی (ع) ) : جلال مقامی : نويل جيسن
عمار : آرشاک غوکاسیان : گريک هاگون
یاسر (پدر عمار) : ایرج رضایی : ايون سولون
سمیه (مادر عمار) : بدری نوراللهی : رُزالی کروچلی
زنی که به حضرت محمد (ص) سنگ پرانی می کند : به صدای خانم ناهید شعشعانی شبیه است
سر دسته نگهبانان کعبه که جلوی پیامبر و 30 نفر از یارانش را می گیرد : جواد پزشکیان
مردی که میگه "حمزه حمزه" : بهرام زند
حمزه : منوچهر اسماعیلی : آنتونی کويين
عمر (عمر و عاص) : ناصر خاوری : دونالد برتن
نجاشی پادشاه حبشه : محمد علی دیباج : ايرل کامرون
نماینده اوس وخزرج (بیعت کننده با پیامبر در عقبه) : ظفر (کامران) گرایی
گوینده شهادتین همین نماینده اوس وخزرج (بیعت کننده با پیامبر در عقبه) به عربی : منوچهر اسماعیلی
نماینده دیگر اوس و خزرج و مبلغ دین اسلام در پایان فیلم : پرویز نارنجیها : حبيب عاقلی 
عبدالله بن ابی سرور (حاکم مدینه) : حسین معمارزاده : جان هامفری
ارباب راهنمای بدوی ابوسفیان که میگه "چی شده" : مهدی آرین نژاد
راهنمای بدوی ابوسفیان : جواد پزشکیان
دیده بان اول روی درخت خرما : علیرضا بدر طالعی
دیده بان دوم روی درخت خرما که پیامبر را می بیند : تورج مهرزادیان
مردی که می گوید هر جا که شتر به فرمان خدا ایستاد پیامبر خانه اش را همانجا خواهد ساخت : مهدی آرین نژاد
پیر مردی که میگه "طبل" : پرویز نارنجیها
اذان بی موقع  و دو نفری که مشغول زراعت هستند "نفر اول" : حسین رحمانی**
اذان بی موقع  و دو نفری که مشغول زراعت هستند "نفر دوم" : ولی الله مومنی
بلال : ناصر طهماسب : جانی سکا
مرد داخل چادر رقص و لهو و لعب : مهدی آرین نژاد
مرد سپاه ابوجهل که می‌گوید "خوبه می‌جنگیم" : جواد پزشکیان
پرچمدار سپاه پیامبر در جنگ بدر : ولی الله مومنی
تاجر یمنی : ایرج رضایی : محمد البصری
قاصدی که از سپاه ابوسفیان در احد برای حضرت حمزه خبر میاره : مهدی آرین نژاد
سرباز پیامبر که می گه "اونا حمزه رو کشتند" : مهدی آرین نژاد
دو نفری که روی کوه ایستاده اند "اونیکه میره غنیمت جمع کنه" : علیرضا بدر طالعی
نفر دومی که روی کوه ایستاده و می گه برگردید سر پستهاتون : تورج مهرزادیان
مردی که به خالد می گه ما شکست خوردیم : شهروز ملک آرایی
خالد : ناصر ممدوح : مايکل فارست
دو سربازی که بلال از آنها در مورد پیامبر سوال می کند:
سرباز اول : جواد پزشکیان
سرباز دوم : ولی الله مومنی
سهیل بن عمرو (نماینده مکه ) : منوچهر اسماعیلی : نيکلاس آمر
مردی که داد می زنه ابوسفیان داره می یاد : سیامک اطلسی
مردی که ابوسفیان جای پیامبر را از او می پرسد : جواد پزشکیان
مردی که در اردوی ابوسفیان در کنار هند صحبت می کند : جواد پزشکیان
هنگام ورود مسلمین به مکه بدون جنگ و خونریزی و چهار نفری که به مردم خبر می دهند:
نفر اول: جواد پزشکیان
نفر دوم : ظفر (کامران) گرایی
نفر سوم : تورج مهرزادیان
نفر چهارم: ولی الله مومنی

* : اما موردی که در تمام منابع غلط ذکر شده صدای ابولهب است که اشاره کردن به عباس تجلی در صورتیکه حسین رحمانی است. ( عباس تجلی در این‌ سال‌ها در دوبله فعالیتی نداشت )

** : به نظر من، این همان بازیگر نقش هذیفه (برادر هند) است، که غلامعلی افشاریه بجایش صحبت می کرد ولی در کمال تعجب در این صحنه حسین رحمانی گوینده این نقش است . بهتره علت این امر را از استاد منوچهر اسماعیلی عزیز جویا بشیم .

سپاس : با سپاس فراوان از دوستان فرهیخته و گرانقدرم استاد واترلو و الیور هاردی نازنین که بزرگوارانه و عاشقانه در اصلاح و تکمیل گویندگان فیلم محمد رسول الله من را یاری نمودند. حقیقتا اگر لطف و محبت این عزیزان نبود، این پست هرگز نوشته نمی شد . باز هم از لطف و محبت بی اندازه این دو بزرگوار سپاسگزارم.

******************************************************************

پیام، یا محمد رسول‌الله (۱۹۷۶) فیلمی سینمایی به کارگردانی مصطفی عقاد می باشد که داستان زندگی پیامبر اسلام را از چهل سالگی تا وفات ایشان و در واقع داستان دوران صدر ( آغاز) اسلام را تصویر می‌کند.

از وقایع تاریخی مهمی که در این فیلم تصویر شده ‌اند می‌توان به : بعثت حضرت محمد (ص)، زنده به گور کردن دختران، شکنجه مسلمانان و شهادت سمیه و یاسر اولین شهدای راه اسلام، مهاجرت اندکی از مسلمانان به حبشه، سه سال محاصره در شعب ابوطالب، پیمان عقبه، هجرت مسلمانان از مکه به مدینه، جنگ بدر، جنگ احد، صلح حدیبیه، فتح مکه و رحلت پیامبر اشاره نمود.

فیلم محمد رسول الله با توضیحاتی از سازندگان آن شروع می شود : ( با صدای گرم و همیشه ماندگار استاد صادق ماهرو )

 دانشمندان و محققین تاریخ اسلام، دانشگاه الازهر در قاهره، انجمن شیعیان لبنان، درستی و واقع گرایی این فیلم را تایید نموده اند.
سازندگان این فیلم، به سنت اسلامی که بر طبق آن، تصویر سازی از پیامبر، مغایر با معنویت پیام اوست، توجه نموده اند، بنابراین تصویری از نبی اکرم نشان داده نمی شود.

 و روایت داستان با صدای آسمانی و دلنشین فریدون فرح اندوز :
6 قرن پس از ظهور مسیح، به هنگامی که اروپا در قرون وسطی غوطه ور بود و امپراطوریها و تمدنهای کهن در هر گوشه ای رو به زوال، محمد در عربستان، در شهر مکه، دیده به جهان گشود .

همه سال، به هنگام جشن بزرگ، شیوخ صحرا، بتها و مجسمه خدایان خود را به مکه می آوردند، تا ضمن نمایش، در کعبه به امانت گذارند. همان کعبه ای که روز اول به دست بزرگترین بت شکن دورانهای اولیه توحید، یعنی ابراهیم بنا شده بود، اکنون مرکز ظلم و خودخواهی، شرک و بت پرستی شده و بالغ بر 360 خدای متفاوت، به عدد ایام سال را در خود جای داده است.

مکه سال 610 میلادی، در این زمان محمد 40 سال داشت.

************************************************************************

 قسمتی از دیالوگهای زیبای فیلم محمد رسول الله : ( از دیدگاه دلشدگان )

1. هنگامیکه بزرگان قریش (ابوسفیان،ابولهب،ابوجهل و ...) به حضرت محمد (ص)، پیشنهاد اعتبار و قدرت، مقام ، کلیدهای کعبه و هر چی که بخواد را می دهند، ابوطالب در بازگشت از نزد پیامبر می گوید،  محمد این جواب را به من داد : اگر خورشید را در دست راستم نهند و ماه را در دست چپم، که این دعوت و ماموریت الهی را ترک گویم، محال است بپذیرم.

2. دیالوگ دلنشین حضرت حمزه  : یا رسول الله (محمد) ، وقتی شبها برای شکار به صحرا می رم، ایمان دارم که خدا رو در خانه نگه نمی دارم.

3. دیالوگهای زیبا در دربار نجاشی پادشاه حبشه ( اتیوپی امروز) :

عمرو عاص : من محمد را از وقتیکه یتیم بود و چوپانی می کرد می شناسم .

نجاشی ( خطاب به عمر و عاص و جعفر بن ابیطالب) : و عیسی هم یک نجار بوده .آنچه عیسی می گوید و آنچه محمد شما می گوید مثل دو شعاع نور از یک چراغند ... تفاوت بین ما و شما فاصله ای به باریکی همین خط است . (و در این سکانس نجاشی با عصایی که در دست دارد بین خودش و جعفر بن ابیطالب خطی می کشد)

4 .  دیالوگی زیبا از زبان ابوسفیان بعد از فداکاری و جانفشانی حضرت علی (ع) برای نجات جان پیامبر (خوابیدن حضرت علی (ع) در بستر پیامبر) :

ابوسفیان : علی عمو زاده اش اونجا بود تا به خاطرش بمیره، ما با کی در جنگیم .

5. دیالوگ ابوسفیان با ولید ( برادر هند) درباره شرکت در جنگ بدر:

ابوسفیان : اینقدر بار مکه تو قافله من هست که به خطرش نمی ارزه، آتشها را خاموش کنید، شترها را بار کنید.
ولید :  پس شرفت کجا رفته ابوسفیان
ابوسفیان : شرف، شرف من بر پشت شترهامه ، بله ، فرار می کنم.

6. هنگام ورود پیروزمندانه مسلمانان به مکه :

هند: لااقل محمد به وعده اش عمل کرد. در رو به زور باز نکرد.

ابوسفیان : از قلبها وارد میشه نه از دیوارها و این پیروزی جاودانه است.

7. رفتار با اسرا :
حمزه : هر اسیری که بتونه به 10 مسلمان خواندن یاد بده ، آزاد میشه

و یا سکانسی که ابوسفیان برای بزرگان قریش قوانین وضع شده پیامبر در شهر مدینه را می خواند و پدر هند که از حق و حقوق تعیین شده حسابی شاکی شده به تمسخر می گه : حق! لابد بعدش به شترها هم حق می ده و عبدالله بن ابی سرور (حاکم مدینه) با عصبانیت می گه : داده، داده، نمی تونی زیاد بارشون کنی .

 ********************************************************************

در یکی از برنامه های هنر دوبله در سال 90 که استاد جلال مقامی مهمان آن برنامه بودند گزارشی از استاد حسین شایگان پخش شد . این گزارش اختصاص داشت به ترجمه فیلم محمد رسول الله . آقای شایگان در این باره گفتند : " سالها پیش در یکی از روزها پیشنهاد ترجمه فیلم محمد رسول الله به من داده شد . بعد از موافقت من، نسخه ای از فیلم به همراه زیرنویس آن و یک کتاب بزرگ شامل فیلنامه، دیالوگها و توضیحات تکمیلی فیلم به من داده شد و به من گفتند بدون محدودیت زمانی و بدون محدودیت مالی و سر فرصت این فیلم را ترجمه کن و حدود یک ماه طول کشید تا بتوانم فیلم محمد رسول الله را ترجمه کنم." 
بدون شک ترجمه روان و استثنایی استاد حسین شایگان، فیلم محمد رسول الله را به شاهکاری ماندگارتر و دلچسب تر تبدیل کرده است.

و اما استاد منصور در یکی از پستهایشان اشاره داشتند به دستکاریهای انجام شده در دوبله فیلم محمد رسول الله که به آن اشاره می کنم :

(۱۳۸۹/۴/۲۵ عصر ۰۲:۰۴)منصور نوشته شده:  

دو مورد از دستکاریهای فیلم محمد رسول الله در دوبله همیشه آزارم میدهد. یک مورد اضافه کردن واقعه غدیر به پایان فیلم در گفتار راوی و دوم اضافه کردن جمله جاءالحق و زهق الباطل بهنگام شکست بتهاست که با توجه به روحیات بوی گل سوسن و یاسمن آید و دیو چو بیرون رود فرشته درآید اوایل انقلاب که سعی داشتند آنرا در فیلمها نیز القا کنند اندکی جای بحث دارد...(این تغییرات مستقیما توسط محمد زاده اعمال شد و اصرارهای اسماعیلی در عدم تغییر سودی نداشت). این فیلم در ده روز دوبله شد و در تاریخ دوبلاژ ایران یک شاهکار به تمام معنی است.

دوستان از این لینک می توانند بحثهایی را که درباره فیلم محمد رسول الله در کافه انجام شده را مطالعه کنند .

فکر می کنم، خواندن دو مقاله از آقای نیروان غنی پور با عناوین تمام عناصر فاخر ( که سید عزیز مدتها پیش زحمت انتشارش را در  کافه کشیده اند) و درباره چگونگی ساخت فيلم ماندگار محمد رسول ‌الله (ص) خالی از لطف نباشد . در ضمن ، من سعی می کنم به مطالبی اشاره کنم، که این عزیزان تا به حال به آنها اشاره نکرده اند.

سپاس : با سپاس فراوان از دوست نازنین و گرانقدرم رامین جلیلوند عزیز، که در ترجمه دیالوگهای این فیلم، یار و یاور من بودند . رامین جان، سپاسگزار لطف و محبتهای شما هستم .

و حال نگاهی گذرا به تغییراتی که در دوبله فیلم محمد رسول الله صورت گرفته است :

1. ابوطالب : زید، بالای اون کوه چه بلایی سر برادر زاده ام اومده.
زید : در غار تنها بوده، ناگهان فرشته ای به او نزدیک می شه، فرشته می گه بخوان. محمد جواب میده، خواندن بلد نیستم، فرشته مجددا امر می کنه بخوان، بنام پروردگاری که خلق کرد انسان را از خون بسته، تعلیم داد انسان را آنچه نمی دانست. بخوان ..... جبرئیل مجددا بهش میگه، من جبرئیل هستم و تو ای محمد رسول خدا هستی.
ابوطالب : این موضوع رو به کیا گفته؟
زید: به همسرش خدیجه و فرزند تو علی
اصل جمله: به همسرش خدیجه و علی و دوستش ابوبکر ( در دوبله نام ابوبکر حذف شده است)
ابوطالب : و تو
زید : من پسر خوانده اش هستم.

2. خوابیدن حضرت علی (ع) در بستر پیامبر :

جملات زیبایی که راوی فیلم ( فریدون فرح اندوز عزیز) در مدح و ستایش فداکاری و جانفشانی حضرت علی (ع) بیان می کنند در نسخه اصلی فیلم وجود ندارد و در دوبله به فیلم اضافه شده است :
دژخیمان خونخوار، از هر طرف به سوی خانه پیامبر سرازیر می شوند، پیامبر شبانه از خانه خارج شد، علی با همه آرزوهایش خود را قربانی اسلام کرد. آگاهانه به آغوش مرگ رفت، تا نهال توحید بارور شود . عفریت مرگ بر سرش دهان گشوده بود و نیزه های طاغوت برای دریدن قلبش برق می زد، اما او در روز تکامل توحیدی، در رختخواب پیامبر، راحت آرمیده بود.

 

3. بعد از ساخت مسجد، حضرت حمزه میگه : مسجد ما یه چیزی کم داره، چیزی که بشه باهاش مردم را خبر کرد .

عمار : چرا صدای انسان نباشه، همونطور که علی اولین مرتبه در کعبه اذان گفت.
اصل جمله : چرا نوای یک انسان نباشد، همانطور که به عمر بن الخطاب الهام شده است (یا همانطور که عمربن الخطاب تصور  کرده است) .

4. هنگامی که عبدالله بن ابی سرور می گه : خبری از مکه دارم . هر چی که در مکه داشتید به یغما برده شد  . دکان اصحاب  پیغمبر و خانه پیغمبر فروخته شده و ظرف و لباسهایی که داشتین. هر چی که شما داشتین، در بازار به فروش رفته.
اصل جمله : دکانهای ابوبکر و خانه پیغمبر فروخته شده. ( نام ابوبکر به اصحاب پیامبر تغییر کرده است)

5. هنگام شکستن بتهای کعبه جمله دیو چو بیرون رود فرشته درآید گفته می شود . به نظر می رسد انتخاب جمله دیو چو بیرون رود فرشته درآید با منظور صورت گرفته است . همانند استفاده از کلمه طاغوت در روایت جانفشانی حضرت علی (ع) برای نجات جان پیامبر (جمله شماره 2)

6. اضافه کردن واقعه غدیر خم به فیلم که در نسخه اصلی وجود ندارد . در سکانس پایانی حرفی از واقعه غدیر خم نیست و شرح واقعه غدیر خم که به آن اشاره می شود در دوبله به فیلم اضافه شده است :

  " قافله حجاج از مکه حرکت کرد، نزدیک جبه به غدیر خم رسیدند، در اینجا پیامبر اکرم خطبه ای را ایراد کردند . آغاز آن حمد خدا و بیان صفات کمال و قدرت باری تعالی بود و سپس خطاب به جمعیت فرمودند: آگاه باشید که علی بن ابیطالب برادر من، وصی من، خلیفه من و امام است بعد از من. "

هدف من از نوشتن تغییرات اعمال شده در فیلم محمد رسول الله برای این بود که در نظر داشته باشیم فیلمی را که دانشگاه الازهر در قاهره و انجمن شیعیان لبنان، درستی و واقع گراییش را تایید کرده اند، نسخه اصلی فیلم است نه نسخه دوبله شده در ایران.

سپاس : و با سپاس بیکران از دوستان بسیار نازنین و گرانقدرم بهزاد ستوده و جان دوی عزیز که مثل همیشه یار و یاور دلشدگان در کافه کلاسیک بودند . دوستان عزیزم سپاسگزارم .
و به امید بازگشت سم اسپید و maryam عزیز که جایشان در کافه خالیست.

*****************************************************************

دوبله فیلم ماندگار محمد رسول الله :

گویندگی ماورای شاهکار گویندگان و مدیریت دوبلاژ بی نظیر استاد منوچهر اسماعیلی در این فیلم انسان را مات و مبهوت می کند . گویندگی و انتخاب صداها همه به جا و ستودنی است .

از گویندگی گویندگان این فیلم همین بس که، هرگاه بخواهیم به کارنامه پر بار یکی از این عزیزان اشاره کنیم بی اختیار به گویندگی فوق درخشان آنها در فیلم محمد رسول الله اشاره خواهیم کرد .

بدون شک، گویندگی های درخشان بدری نوراللهی، سعید مظفری، آرشاک غوکاسیان، جلال مقامی، رفعت هاشمپور، نصرالله متقالچی، شهروز ملک آرایی، حسین رحمانی، پرویز نارنجیها، محمد علی دیباج، نصرت الله حمیدی، صادق ماهرو، ناصر خاوری، محمود فاطمی، منوچهر اسماعیلی، حسین معمارزاده، آذر دانشی، احمد رسول زاده، علیرضا بدرطالعی، ایرج رضایی، مهدی آرین نژاد، جواد پزشکیان، بهرام زند، ناصر طهاسب، ولی الله مومنی، تورج مهرزادیان، غلامعلی افشاریه، سیامک اطلسی، ظفر گرایی، ناصر ممدوح و فریدون فرح اندوز در فیلم جاودانه محمد رسول الله تا ابد در هنر دوبله ایران زمین خواهد درخشید .

دلشدگان  : 26 اردیبهشت 1390