" نور، صدا، دوربین و ... جنگ "

قسمت پنجم

در سال 1359، یعنی در اولین سال حمله عراق به ایران، تکاوران نیروی دریایی ایران، در جریان عملیات " مروارید " با حمله به دو اسکله " البکر " و " الامیه " این دو پایانه نفتی را منهدم کرده و از مدار تولید خارج کردند. پس از بازسازی این دو اسکله و تجهیز آنها به رادارهای " رازیت "، عراق از آنها به عنوان چشم و گوش خود در خلیج فارس استفاده کرده و با رهگیری و شناسایی کشتی های تجاری و نفتکش، آنها را مورد هدف قرار می داد.

سپاه پاسداران در سال 1366 تصمیم به نابودی این دو اسکله و تجهیزات موجود در آنها می گیرد. در شب 11 شهریور ماه 1366 گردان های غواص، به این دو پایگاه نفوذ کرده و طی عملیاتی که به " کربلای 3 " معروف شد، این دو پایگاه را به طور کامل از کار می اندازند.

این عملیات بهانه ای می شود تا " رسول ملاقلی پور " این بار فیلم خود را در آب های گرم و شرجی خلیج فارس جلوی دوربین ببرد. " افق " فیلمی که پس از دیدن آن از خود سوال می کنید : " آیا واقعا فضای حاکم بر گردان های آن روز نیروهای عمل کننده اینگونه بوده است ؟ " .

خوشمان بیاید یا نه، با دیدن فیلم های مستند آن عملیات پی به مثبت بودن این پاسخ می بریم. فیلم اما، با یک فیلم خوب فاصله زیادی دارد. عدم شخصیت پردازی، ضعیف بودن فیلمنامه، نمایش چهره یک موجود منفعل از زن که گویی فقط در فیلم آمده تا بخش های خالی قاب دوربین را پر کند، بخشی از این ضعف هاست. مشکل فیلمنامه نه فقط " افق " ، بلکه بسیاری از فیلم های این ژانر را آزار می دهد. گویی عمده کارگردانان ایرانی این ژانر گمان می کردند " سینمای جنگ " همین که شامل تیراندازی و انفجار باشد کافیست و شخصیت ها خود به خود در ذهن تماشاگر شکل می گیرند، و همین که صحنه را با انفجار پر کنند، کار تمام است.

" حاج نصرت ( جهانبخش سلطانی )، سرپرست گردان نیروهای غواص، به همراه یکی دیگر از نیروها به نام " حمید " به اسارت نیروهای عراقی مستقر در اسکله الامیه در می آیند. عراقیها پس از بازجویی و شکنجه هر دو را به دریا انداخته و نصرت که گلوله ای هم در پشت خود دارد موفق به بازگرداندن پیکر " حمید " نمی شود و همین باعث ایجاد نوعی سرگشتگی و عذاب درونی در وی شده است. در روزی که به تنهایی تصمیم به شناسایی اسکله دشمن می گیرد، احمد ( سید جواد هاشمی ) که چشم انتظار تولد کودک خود است، او را که در درگیری مجدد با نیروهای عراقی زخمی شده، نجات می دهد ولی خود به اسارت درمیاید و زیر شکنجه شهید می شود.

پس از بهبودی، نصرت که بار عذاب سنگینتری را به دوش می کشد به گردان بازگشته و با برادر همرزم سابقش حمید، به نام مجتبی آشنا می شود که می خواهد در کنار او به عملیات برود.

در نهایت فرماندهی نیروهای غواص در حمله به اسکله الامیه به نصرت واگذار شده و او موفق به انهدام اسکله می شود. در آخرین دقایق، مجتبی خود را سپر بلای نصرت می کند و به برادر شهیدش می پیوندد و نصرت را با دنیای خودش تنها می گذارد."

" افق " نیز مانند اسلافش، ماهیت واقعی نیروهای عراقی را به تصویر نمی کشد. در اینجا نیز با افسران بی مبالات و سربازان بی عرضه عراقی روبرو هستیم که براحتی اسکله را تقدیم غواصان ایرانی می کنند و این بزرگترین بی احترامی به روح پاک شهدایی است که در جنگ از دست دادیم.

از مجموع 90 دقیقه، فقط 17 دقیقه انتهایی فیلم به درگیری نیروهای غواص با نیروهای عراقی مستقر در اسکله الامیه می پردازد و این یعنی کارگردان بیشتر به دنبال نمایش حواشی این عملیات بوده است ولی متاسفانه همان را نیز به گونه ای نشان داده که بیشتر به نمایشی مذهبی تاتر گونه می ماند.

" ملاقلی پور " در این فیلم در 3 دقیقه آنچنان خسارتی به نیروی هوایی عراق وارد می کند که شاید در کمتر فیلمی شاهد آن باشیم. کدام ارتشی را سراغ دارید که برای بمباران یک ناحیه ساحلی کوچک 3 هواپیمای خود را از دست بدهد؟

فارغ از شخصیت پردازی ضعیف، انتخاب بازیگر اما مناسب است. از " جهانبخش سلطانی " با آن فیزیک بدنی خوب، تا " سید جواد هاشمی " که به گفته خودش رکورددار شهادت در سینمای دفاع مقدس است، هر دو به نقش هایشان می آیند. " افق " نمی تواند حماسه ای را که گردان های غواصی در از بین بردن اسکله های " البکر " و  " الامیه " خلق کردند به تصویر بکشد، حتی نزدیک آنهم نمی شود. گاهی آرزو می کنیم ای کاش کارگردانی از آن طرف مرزها بیاید و نمایش درست رشادت های جوانان ایرانی در 8 سال جنگ را نشانمان بدهد.

برای دیدن فیلمی در ژانر " دفاع مقدس " که بتواند همه مولفه های یک فیلم خوب را، اعم از فیلمنامه، نقش آفرینی، دکوپاژ، موسیقی و ... ، البته در حد و اندازه استانداردهای سینمای ایران، رعایت کند فیلم هایی چند را بررسی کردیم ولی شاید قرار باشد گمشده خود را در جایی دیگر پیدا کنیم. شاید در ارتفاعات شرقی کانی مانگا!

ادامه دارد ...