" نور ، صدا ، دوربین و ... جنگ "

قسمت دوم

" عقابها " در شرایطی ساخته شد که سابقه پیشینی در تولید چنین فیلمی در ایران وجود نداشت. بودجه زیادی در اختیار کارگردان نبود و ساخت صحنه های باور پذیر مربوط به نبردهای هوایی با شرایط آنروز ممکن نبود. بنابراین کارگردان از صحنه های آرشیوی نیروی هوایی آمریکا برای نبردهای هوایی استفاده کرد.بازیگران اصلی اما محبوب تماشاگران ایرانی بودند. " سعید راد " هر چند که در آنزمان 37 سال داشت ولی آنقدر تماشاگر ایرانی او را دوست داشت که در این نقش یک خلبان ماندگار شود، " جمشید آریا " نیز آنقدر آماده بود که زحمت انتخاب بازیگر را برای کارگردان کم کند.

شاید اشاره به فیلمی مشابه از سینمای آمریکا، فقر سینمای جنگی ایران را در زمینه بودجه و امکانات فنی بیشتر نمایان کند.

در سال 1986 یعنی تقریبا در همان زمانی که " عقابها " در ایران ساخته شد، فیلمی در آمریکا به روی پرده نقره ای رفت که هنوز در بین فیلم های مشابه جایگاه خاصی دارد. " تام کروز " 24 ساله عینک خلبانی مارک " ری بن " به چشم زد و داخل کابین اف 14 نشست ." TOP GUN " فیلمی به کارگردانی " تونی اسکات " که با بودجه 15 میلیون دلاری ساخته شد. کمپانی " پارامونت " برای هر ساعت فیلم برداری خارج از جدول پروازی هواپیماها، 7800 دلار پرداخت می کرد. معروف است که روزی کارگردان برای برداشت مجدد یک صحنه مربوط به پرواز و فرود یک جنگنده بر روی عرشه یک ناو هواپیمابر که فقط 5 دقیقه طول می کشید از فرمانده ناو درخواست میکند که ناو را به همان مسیر و سرعت صحنه قبل برگرداند و وقتی فرمانده ناو عنوان می کند که این کار 25000 دلار هزینه در بر دارد ، " تونی اسکات " همانجا چکی به این مبلغ می نویسد تا بتواند 5 دقیقه دیگر فیلم برداری کند. همچنین گفته شده، به گروه فیلم سازی فقط مجوز شلیک 2 موشک واقعی داده شده بود و گروه جلوه های ویژه بقیه صحنه های موشک های شلیک شده را در استودیو ساخت، ولی آنقدر این شلیک ها طبیعی به نظر می رسیدکه بعد از اکران فیلم یکی از مقامات ارتش از کمپانی پارامونت به دلیل شلیک بیشتر از دو موشک شکایت نامه تنظیم می کند.

جالب آنکه، صرفنظر از چند درگیری مقطعی در " گرنادا " و " لیبی "  آمریکا در آن سالها درگیر جنگی رسمی با کشوری نبود، با این حال نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد پس از اکران فیلم " TOP GUN " تعداد جوانان داوطلب برای خلبانی در نیروی دریایی 5 برابر شد.

" عقابها " ولی در حد بضاعت خود و توقع کم تماشاگر ایرانی، در تاریخ سینمای دفاع مقدس ماندگار شد.

سال 1363 اما هنوز برگی برای رو کردن داشت... نیروی دریایی ارتش هیچ خوشش نمی آمد قافیه را به نیروی هوایی ببازد، پس تصمیم گرفت " پایگاه جهنمی " دشمن را در عمق خاک او بر سرش خراب کند. فیلم " پایگاه جهنمی " به کارگردانی " اکبر صادقی " روایت اعزام 4 نیروی ویژه نیروی دریایی ارتش ،برای نابود کردن پایگاه مهمی است که نیروهای عراقی ساخته اند. پایگاه به بهای شهادت دو نفر از این نیروها نابود می شود و دو نفر دیگر توسط ناوچه های خودی نجات می یابند. فیلم علیرغم استفاده از دو بازیگر مطرح آن دوران یعنی " فرامرز قریبیان " و " جمشید آریا " به دلیل ناتوانی در ایجاد کشش و جذابیت برای تماشاگر به فیلمی مطرح تبدیل نشد. تماشاگر ایرانی نمونه های بهتری از ایده نفوذ چند کماندو به عمق خاک دشمن را از سینمای دهه 60 و 70 هالیوود دیده بود پس، این فیلم به چشمش نیامد و از این منظر " پایگاه جهنمی " مانند " عقابها " خوش شانس نبود.

 نیروی دریایی ارتش در روز 7 آذر 1359 در جریان " عملیات مروارید " عراق را در عرصه نبرد دریایی کیش و مات کرده و بهای این شطرنج دریایی را " ناوچه پیکان " با خون پاک افسران جوانش داده بود ، ولی این حماسه هیچگاه بر پرده نقره ای به تصویر کشیده نشد.

34 روز مقاومت جانانه خرمشهر و بلمی که دیر به ساحل رسید...

بعد از گذشت نزدیک به 70 سال هنوز روس ها، داغی را که در " استالینگراد " بر دل ارتش ششم رایش گذاشتند، به رخ آلمان ها می کشند. اما حماسه مقاومت " خرمشهر " را هیچ فیلمی به درستی به تصویر نکشید.

سال 1364 یعنی 3 سال بعد از بازگشت خرمشهر به مام میهن، " رسول ملاقلی پور " با فیلم " بلمی  به سوی ساحل " سعی در به تصویر کشیدن مظلومیت این شهر کرد. فیلم را می توان به دو نیمه تقسیم کرد. نیمه اول که به روایت روزهای تهاجم نیروهای عراقی و مقاومت شهر می پردازد و نیمه دوم که داستان نفوذ 3 پاسدار ایرانی به شهر اشغال شده جهت جمع آوری اطلاعات، را روایت می کند. به وضوح بخش اول تاثیر گذارتر از بخش دوم ظاهر می شود. نیمه دوم سردرگم است . کارگردان این شانس طلایی را داشت که فیلم را در همان مکان اصلی اتفاقات ، یعنی خرمشهر ویران شده بسازد و دیگر نیاز به ساخت دکور نداشته باشد، و همین فیلم را باور پذیر کند، ولی نمایش تصویر غیر واقعی از ارتش عراق و معرفی مشتی بی عرضه و کور و کر و مست به جای سربازان عراقی، تلاش سربازان وطن را به حاشیه می برد.

آنچه که بر جان و مال و ناموس ایرانی در خرمشهر گذشت هرگز نه در این فیلم و نه در هیچ فیلم دیگری دیده نشد. شاید تا روزی که کارگردانی کتاب " دا " نوشته " سیده زهرا حسینی " را به درستی به تصویر بکشد، باید حسرت چنین فیلمی را در دل داشته باشیم .

ادامه دارد...