" نور ، صدا ، دوربین و ... جنگ ! "

قسمت اول

جنگ ، بدون شک زشت ترین و کثیف ترین نوع تقابل بین انسان هاست ، ولی وقتی ناجوانمردانه به خاک کشورت تجاوز می کنند، چاره ای جز دفاع و حمله متقابل برایت باقی نمی ماند. جنگ اثرش را در تمام ابعاد زندگی ساکنان کشورهایی که درگیرش هستند می گذارد و به طور طبیعی هنر و هنرمند نیز نمی تواند نسبت به آن بی تفاوت بماند.

ادبیات ، موسیقی ، نقاشی ، تاتر و حتی مد هرکدام سهمی از این تاثیر پذیری دارند. ولی تاثیر پذیری اثر اولیه هنر است زیرا از یک مقطع به بعد " تاثیر پذیری " جای خود را به " تاثیر گذاری " می دهد و اینجاست که سینما گوی سبقت را از دیگر شاخه های هنر می رباید و قدرت خود را به رخ دیگران می کشد .

سینمای جنگ را میتوان به دو بخش تقسیم کرد ، " سینمای در امتداد جنگ " و  " سینمای پس از جنگ " . سینمای در امتداد جنگ صرفنظر از روایت ، وظیفه تهییج احساسات ملی را نیز به عهده دارد ولی سینمای پس از جنگ پیچیده تر ظاهر می شود زیرا دیگر خبری از تهییج احساسات نیست ولی بار سنگین قضاوت بر دوش آن قرار میگیرد. به همین دلیل شاید هر کارگردان جوانی بتواند با امکاناتی نظامی فیلمی در ژانر جنگ بسازد اما به یقین ساخت فیلمی که به اثرات جنگ میپردازد فقط از عهده کارگردانانی خاص بر میاید .

" دفاع مقدس " یا هر نام دیگری که بر روی جنگ 8 ساله عراق علیه ایران بگذاریم ، از مقوله بالا مستثنی نبود. یک سال بعد از شروع جنگ ، سینمای ایران در سال 1360 با فیلم " مرز " به کارگردانی " جمشید حیدری " به آن واکنش نشان داد و این سرآغازی بود بر ژانری به نام " سینمای دفاع مقدس " ولی از آنجایی که تجربه چنین سینمایی در کشور وجود نداشت ، زمانی طی شد تا این ژانر ، خودش و طریقه روایت به نسبت صحیح را پیدا کند.

به دلایلی مانند " کودتای نوژه " که به فاصله کوتاهی قبل از آغاز رسمی جنگ در شهریور 1359 اتفاق افتاد، ترجیح داده میشد که ارتش در سینمای دفاع مقدس حضور پر رنگی نداشته باشد. در بسیاری از فیلم ها ارتش فقط به صورت یک تانک و شاید پرواز کوتاه یک هلی کوپتر و یا حتی فقط در حد یک افسر و درجه دار میان رده حضور داشت. دلیل دیگر شاید عدم امکان بهره مندی سینما گران از تجهیزات نظامی سنگین برای ساخت فیلم بود. در مقابل نیروهای داوطلب مردمی در بطن و متن فیلم ها قرار داشتند، هر چند به جرات میتوان گفت بهترین و بی آلایش ترین جوانان وطن در 70 سال اخیر ایران همانها بودند. تم غالب این فیلم ها تعدادی جوان با اخلاص و با اسلحه های سبک مانند " کلاشینکف " و تعدادی نارنجک بود که همه آنها دارای محاسن بلند و اسامی تکراری کاملا گزینش شده و متاسفانه فاقد جذابیت های سینمایی و مهارت های فردی و نظامی بودند.

در واقع آنچه که از سینماگران این ژانر سر میزد، توجه بیش از حد به محتوا و بی اعتنایی به جنبه های ظاهری و سینمایی فیلم ها بود و همین امر باعث میشد تلاش سینماگران آن تاثیر لازم را نداشته باشد.

تماشاگران دوست داشتند در کنار محتوا ، دیسیپلین نظامی ، یونیفرم های شیک ، ظاهری جذابتر و تجهیزات به روز را در چنین فیلم هایی ببینند ولی سینماگران این موارد را از تماشاگر دریغ داشتند.

سال 1363 اما جرقه ای زده شد که گیشه را به آتش کشید... " ساموئل خاچیکیان " کارگردان مطرح سینما فیلم " عقابها " را ساخت و تماشاگران را به پرواز درآورد. فیلم ، داستان واقعی یک خلبان ایرانی به نام کاپیتان " یدالله شریفی راد " را روایت میکند که پس از یک نبرد هوایی نابرابر با 3 جنگنده عراقی و انهدام یکی از آنها جنگنده اش مورد هدف قرار گرفته و در کردستان عراق سقوط میکند و با کمک کرد های عراقی به ایران برمیگردد .

برای اولین بار تماشاچی ایرانی شاهد رشادت ، مهارت و صحنه های درگیری هوایی بود که تکخال هایش ایرانی بودند و همین حالش را جا میاورد . آنجایی که خلبان ایرانی ، جنگنده عراقی را داخل " اسکوپ " هواپیمایش گیر میاندازد و با لحنی تحقیر گونه می گوید : کجا فرار میکنی جوجه!  و چند ثانیه بعد دشمن را هدف قرار میدهد، غریو دست و سوت سالن سینما را پر میکند .

خلبانان علاقه مند به دیدن فیلم ، تماشاگر مملو از حس میهن پرستی و نوجوانان در رویای خلبان شدن ... ،عقابها تاثیر خودش را گذاشته بود .

ادامه دارد...