تماشای آخرین فیلم شب گذشته بود ، که جنگوی از بند رها شده ساخته آخر کوئنتین تارانتینو را برای بار سوم و این بار از سر کنجکاوی و برای شنیدن دوبله فارسی آن تماشا کردم که البته به دلایلی مجبور شدم همان اوایل کار صدای فیلم را به زبان اصلی برگردانم و شنیدن دوبله کامل فیلم ماند برای دیدار چهارم ام با آقای جنگو و دکتر شولتز دوست داشتنی ، در آینده ای نزدیک.

اما آخرین فیلم کلاسیکی که دیدم.... هفته گذشته بعد از گفتمان با دوست عزیزی درباره فیلم رستگاری در شاوشنگ و سایت imdb و گرانی خوار و بار !! و چند مسئله مهم دیگر!... یادم اقتاد که چند سال از آخرین دیدارم با فیلم حفره گذشته و تصمیم گرفتم همان شب فیلم را ببینم و دیدم.

حفره با عنوان اصلی Le Trou  ساخته ژاک بکر و محصول سال 1960 ،

ژاک بکر هشت سال دستیار ژان رنوار بزرگ بود و خیلی ها معتقدند که ردپای او و دیدگاهش را میتوان در بعضی از شاهکار های رنوار دید ، که البته دوست عزیزی که در سطور بالایی ذکرش به میان آمد تا همین دیشب قویا معتقد بود که بکر بیشتر وامدار استادش بوده و قضیه بر عکس است !

حفره داستان چهار زندانی  در یکی از زندانهای فرانسه و تصمیم آنها به فرار را روایت میکند ، تصمیمی که با ورود یک زندانی تازه وارد به جمع آنها ،دچار چالش ها و تردیدهایی اساسی میشود.

فیلمنامه حفره را بکر همراه با ژان اورل و خوزه جیووانی نوشتند که اقتباسی از یکی از داستانهای جیووانی بود . فکر میکنم ترسیم دقیق فضای زندان و روابط انسانی شخصیت ها در چنین مکانی نتیجه مستقیم خاطرات شخصی جیووانی و ملهم از دوران زندان رفتن او در زمان همکاری اش با نهضت مقاومت در پاریس دهه چهل میلادی باشد ، چون گویا سابقه فرار از زندان هم در کارنامه اش داشته ! و سالها بعد دیدار با یکی از رفقای حبس کشیده سابق اش ! جرقه نوشتن رمان حفره را در سرش روشن کرده ، البته خود ژاک بکر هم در زمان جنگ یک سالی را مهمان برادران نازی در زندان شان بوده و با حال و هوای کاراکترهای فیلمش آشنایی قبلی داشته.

فیلم شخصیت پردازی فوق العاده ای دارد و بکر با استفاده از نشانه هایی ساده اما موثر و دقیق موجب شناخت تدریجی ما از کاراکترهایش میشود ، او بطور ماهرانه ای ما را تا به آخر در شک و تردید چهار زندانی اصلی نسبت به شخص تازه وارد ( گاسپار ) شریک نگه میدارد ، بدون اینکه از حربه های معمول روایت چنین داستانهایی استفاده کند و همین پرهیز از کلیشه های رایج باعث شده که فیلم علیرغم ریتم نسبتا کند و فضای بسته اش تا به آخر جذاب و پرکشش باقی بماند.

بکر در حفره  پرداخت دقیق و با حوصله ای را صرف نمایش جزییات مقدمات فرار زندانی ها میکند . همچنین استفاده به جا و معنا داری که از تک تک قاب بندی ها و کلوز آپ ها و حرکات دوربین در فیلم شده نشان از وسواس و دقت بکر برای ترسیم هر چه بهتر جهان شخصی ای ش در چنین محیط بسته و کوچکی ، در ذهن ماست.

حفره که آخرین فیلم فیلمساز هم هست به قول فرانسوا تروفو ، وصیت نامه ژاک بکر بوده و یکی از درخشان ترین آثار او قبل از مرگ زود هنگام اش در 54 سالگی ، مرگی که فرصت خلق شاهکارهای احتمالی بعدی را از او گرفت.