دریافت

***

 این کتاب را هانا آرنت در اواسط دهه 60 میلادی یعنی  حدود 20 سال پس از مرگ هیتلر و 10 سال پس از مرگ استالین و روشن شدن زوایای تاریک دوران حکومت او ، به رشته تحریر در آورده است. وی در اینجا با لحنی تحلیلی و مستد ، قصد بررسی ریشه های نوع بدخیمی از دیکتاتوری را دارد که به پشتیبانی ملت! (به عبارت صحیح تر "توده ها") همه گونه جنایت انجام میدهد و قصد چیرگی بر تمام زوایای زندگی توده ها (و نه شهروندان) را دارد. جنبش و بعد حکومت نازی در آلمان و ظهور و چیرگی مارکسیسم استالینیم و حکومت پلیسی در شوروی منابع ارجاع آرنت در این کتاب هستند.

او پیدایش گرایشات توتالیتر را بطن جامعه با رویکردی روانشناختی ، ریشه یابی کرده است و از عواملی چون سرکوبهای روانی-عاطفی و سرخوردگی جوانان ، نفی و انکار تمام ارزشهای پیشین و گسترش پوچ گرایی و بی ارزش انگاری حیات در میان مردم را باعث آماده شدن جامعه برای پذیرش جنبشهای توتالیتر و تحولات بعدی می داند و از این جهت افرادی نظیر فردریش نیچه را به خاطر تئوریزه کردن نیهیلیسم و ماکسیم گورکی و برتولت برشت را به خاطر نفی تمام ارزشهای طبقاتی در کتابهایشان به سهم خود راهگشای پیدایش توتالیتریسم در آن برهه از زمان (نیمه اول قرن بیستم) می داند.

از نظر آرنت ، ویژگی توده های پشتیبان توتالیتاریسم نه تعصب و آرمانگرایی (که خود نیازمند اراده و تفکر شخصی است) بلکه نداشتن روابط اجتماعی بهنجار است. در این جامعه نفی فردیت و بی خویشتنی (Selflessness) و از میان رفتن کرامت انسانی (Human Respectability) و دور افتادن از یکدیگر و ذره ذره شدن اجتماع (Atomization) باعث ایجاد خلا روانی و کمبود احساس امنیت در آحاد میشود که باعث پناه بردن آنها به گروه های توتالیتر می گردد که تسلیم شدن بعدی آنها را در برابر شعارهای توتالیتر (که به آرمانی ترین و خیالی ترین شکل مطرح میشوند تا قابل ارزیابی با واقعیات عینی نباشند) به دنبال دارد.

مردم چنین جامعه ای فاقد هرگونه قدرت والای تفکر و خلاقیت هستند و باید باشند، هنر ، فلسفه ، ادبیات و سینما به شکل آوانگارد و پیشروی آن اشکالی از شورش محسوب می شوند و باید سرکوب شوند.

«سرکوبی پیگیرانه هرگونه صورت برتر فعالیت عقلی از سوی رهبران توده ای جدید ، بیشتر از بیزاری طبیعی آنها از هرآنچه که نمی توانند بفهمند مایه میگیرد. چیرگی تام ، هر گونه ابتکار آزاد در هر حوزه ای از زندگی و هر گونه فعالیتی را که کاملا پیش بینی پذیر نباشد، برنمی تابد. توتالیتاریسم در راس قدرت، همه استعدادهای درجه یک را بدون اعتنایی به هوادای آنها از جنبش، از سر کارها برمیدارد و به جای آنها عقل باختگان و بی خردانی را می نشاند که همان بی عقلی و عدم آفرینندگی شان ، بهترین تضمین وفاداری آنهاست.» - صفحه 94

پی نوشت : برای مطالعه این کتاب نصب این برنامه ضروری است. خواندن این کتابِ «بزرگ» را به همه دوستان توصیه می کنم.