سمفونی مردگان حکایت مرگ روزمره یک ملت است ، ملتی که هنرمندانش را هر روزه یا می کشد یا به زنجیر دیوانگی می کشاند و نمی داند که با کشتن هنرمند و هنرش ، در حقیقت خودش را کشته است.

وقایع این شاهکار عباس معروفی در دهه بیست در آذربایجان ایران روی می دهد. معروفی با فضاسازی فوق العاده اش – نه فقط در توصیفات که در لحن نگارش هم – به زمان و مکان شخصیت می بخشد. او به عمد برخی جمله های فارسی را از ترجمه تحت الفظی ترکی شان وارد کتاب کرده است (مثل "برف ، برف" گفتن کلاغها) و با جا انداحتن کلماتی چون تندیر (تنور) ، پاپاخ (کلاه) ، کندی و ... در جملات فارسی در طول کتاب ، از این شیوه برای القای حس بی هویتی و مالیخولیا زدگی فضای رمانش بهره برده است. روایت کتاب حالتی غیرخطی دارد و با فلاش بکهایی بعضا تو در تو  ، واکاوی شخصیتها و انگیزه هایشان و همچنین پیرنگ داستانی را همزمان به پیش می برد که این شیوه در جا انداختن حس "مرگ زمان" در سراسر رمان نقش اساسی را دارد. گویی تمام وقایع در یک لحظه و در خواب رخ میدهند. گویی برای ملتی که هنر را می سوزاند پیشرفت زمان و بیداری و رشدی وجود ندارد.

روایت داستان در فلاشبکها از دید شخصیتی به نام اورهان (یکی از دو برادر داستان که کاراکتری قابیل گونه دارد) به شرح سرگذشت برادرش آیدین و مقابله ی از سر حسادت و نافهمی برادر و دیگران با او می پردازد و به این شکل از ناخوداگاه خواننده برای عمق بخشیدن به کاراکترها در ذهنش کمک می گیرد ، و  با استفاده از راوی دانای کل در زمان حال (یا همان زمان از حرکت افتاده) دست به فاصله گذاری زده و از همذات پنداری کامل با شخصیتها و از دست رفتن نگاه داورانه خواننده جلوگیری می کند. معروفی موفق میشود که این دوگانگی در روایت را به کمک سبک نوشتاری اش به وحدت برساند و به عنوان قرارداد با خواننده جا بیندازد.

درباره تاثیر گرفتن سمفونی مردگان از "خشم و هیاهو"ی فاکنر ، چه در تم (رقابت دو برادر و زوال یک خانواده) چه در ساختار (روایت مبتنی بر فلاشبک) بسیار گفته اند. اما باید گفت این چیزی از ارزشهای این کتاب کم نمی کند. به هر حال ظرفیتهای  آن تم و این ساختار آنقدر هست که رمان ها و فیلمهای بسیاری با آنها ساخته شود و سمفونی مردگان نیز به هیچ وجه تکرار خشم و هیاهو نیست و ارزش ادبی خودویژه اش را دارد و آذربایجانش نیز به یوکناپاتافای فاکنر شباهتی ندارد!

عنوان: سمفونی مردگان

نویسنده: عباس معروفی

ناشر: انتشارات ققنوس / تهران ، چاپ پنجم 1389

قیمت: 6000 تومان