دهه طلایی چهل:

دهه چهل خورشیدی به یمن تجربه های دو دهه پشت سر، به بار نشستن کوشش های برخی از بهترین مترجمان و مدیران دوبلاژ در دوبله هر چه بهتر شاهکارهای سینمای جهان و مهارت روزافزون گویندگانی توانا و علاقمند در بازگویی هر چه بهتر و بااحساس تر کلام فیلم ها، عنوان سال های طلایی دوبلاژ ایران را به خود اختصاص داد. سال هایی که دوبله نه فقط با هدف فارسی گفتن کلمه ها و جمله ها، بلکه به انگیزه انطباق هر چه بهتر با اهداف، اندیشه ها و فضای فیلم صورت می گرفت و از همین رو بود که حاصل نیز بیش از پیش دیدنی و شنیدنی از کار در می آمد و مشتاقان را به تماشای چندباره این آثار ترغیب می کرد. بخصوص از جمله آثاری که در آن زمان، این هویت و تشخص را برای دوبله ایران به ارمغان آوردند، می بایست از موج دوباره سینمای موزیکال آمریکا در اواخر دهه شصت و اوایل دهه هفتاد میلادی با فیلم هایی همچون آوای موسیقی (اشکها و لبخندها)، بانوی زیبای من و ویولن زن روی بام نام برد. قبلا از دوبله بخش های موزیکال فیلم زیبایان شب (رویای شیرین) ساخته رنه کلر و دوبله شده در استودیو سانترال در سال 1334 گفتیم و این که این فیلم با چه استقبال خوبی در زمان خود مواجه شد. اما تا ده سال بعد، شاید به دلیل بالا بودن هزینه دوبله فیلم های موزیکال و شاید هم چون فیلمی مناسب این نوع دوبله به ایران وارد نشد، چنین اتفاقی دوباره رخ نداد... تا سال 1345 که دوبله فیلم آوای موسیقی (رابرت وایز)، (با نام تغییریافته اشکها و لبخندها) از طرف یکی دیگر از مهمترین و منضبط ترین استودیوهای تاریخ دوبلاژ ایران، استودیو دماوند به مدیریت روبیک گریگوریانس به علی کسمایی محول شد. نماینده کمپانی سازنده این فیلم در ایران معتقد بود که با ارسال باندهای جداگانه گفت و گوها، موسیقی و صداهای آن به کشورهای مختلف و در دوبله آن به زبان های گوناگون، آوازهایش نیز ترجمه شده و بسیار موفق بوده و بنابراین کمپانی می خواهد در این جا هم آوازها به فارسی برگردانده شود. گفت و گوها و شعرها توسط فیروز فلاحتی ترجمه شد و تورج نگهبان نیز براساس ترجمه شعرها و با توجه به ضرباهنگ موسیقی و لحن آوازهای اصلی فیلم، ترانه هایی بسیار شبیه اشعار اصلی آن نوشت... و بالاخره با دعوت از برخی هنرجویان هنرستان عالی موسیقی و گروه کر اپرای تهران همچون سودابه صفاییه، نازیلا زند کریمی، رشید وطن دوست و بسیاری دیگر در کنار گویندگان اصلی این فیلم یعنی ژاله کاظمی (به جای جولی اندروز)، ابوالحسن تهامی (به جای کریستوفر پلامر) و رفعت هاشم پور (به جای الئنور پارکر) این کار صورت پذیرفت و نتیجه خارق العاده بود. یک سال پس از اشکها و لبخندها دوبله فیلم بانوی زیبای من (جورج کیوکر) نیز به علی کسمایی واگذار شد و او کم و بیش با همان روش و تقریبا همان گروه موسیقی، این فیلم را نیز دوبله کرد که باز با استقبال فوق العاده ای روبرو شد؛ فیلمی مملو از اصطلاحات و کنایه های خاص و لهجه های عامیانه زبان انگلیسی که به همین دلیل نسبت به اشکها و لبخندها دوبله دشوارتری داشت. همچنین با فاصله ای چندساله، ویولن زن روی بام (نورمن جیوسون) نیز به مدیریت محمود قنبری و گویندگی حسین عرفانی در نقش اصلی با ترجمه و اجرای بیشتر آوازهای آن دوبله شد و همچنان مورد توجه قرار گرفت. به طور کلی استودیوهای فعال در دوران اوج دوبلاژ ایران به دو گروه تقسیم می شدند: یا در واقع، استودیوهای تولید فیلم های فارسی بودند که در کنار دوبله فیلم های خود، گاهی نیز به دوبله فیلم های خارجی می پرداختند، مانند ایران فیلم، پارس فیلم، آژیر فیلم، میثاقیه، مهرگان، شاهین فیلم، عصر طلایی، کاروان فیلم، بدیع و بسیاری دیگر؛ و یا منحصرا به کار دوبله فیلم های خارجی اشتغال داشتند که معمولا بهترین و ماندنی ترین کارها را نیز همین استودیوها عرضه می کردند، مثل سانترال، پاسارگاد، پلازا، شهاب، دماوند و یکی دیگر از استودیوهای مهم تاریخ طلایی دوبلاژ ایران، استودیو مولن روژ. این استودیو در اواخر دهه سی توسط مصطفی و مرتضی اخوان تاسیس شد و به تدریج خود به وارد کردن فیلم های خارجی عمدتا آمریکایی به خصوص فیلم های کمپانی یونایتد آرتیستز و دوبله آنها پرداخت که به ویژه بسیاری از وسترن های مشهور تاریخ سینما و نیز آثار گرانقدری از اساتید مولف سینمای کلاسیک آمریکا از آن جمله اند. استودیو مولن روژ به تدریج دامنه فعالیت های خود را به دو گروه تقسیم کرد: استودیوی شماره یک به سرپرستی ایرج دوستدار و استودیوی شماره دو به سرپرستی علی کسمایی که استودیوی دوم به کار آموزش عوامل مختلف دوبلاژ اعم از گویندگان و عوامل فنی نیز اختصاص داشت.