کریستوفر مارلو شاعر و نمایشنامه نویس بزرگ انگلیسی، در سال 1564 میلادی در کانتربوری زاده شد. وی پس از طی مراحل مقدماتی تحصیلی در دانشگاه کمبریج به آموختن علوم دینی پرداخت تا در سلک روحانیون درآید. اما با مطالعه ضمنی علوم طبیعی از خدمت کلیسا منصرف و استعداد خود را صرف نگارش و نمایشنامه نویسی نمود.

مارلو یکی از هفت دانشمند انگلیسی است که در قرن شانزدهم، نمایشنامه نویسی نوین را در انگلستان بنیان نهادند و به خداوندان ذوق دانشگاه معروف شدند. مارلو سبک سنتی نمایشنامه نویسی را دگرگون ساخت و وزن یکنواخت و کم مایه آثار متقدمان را برانداخت و شعر بی قافیه را انتخاب کرد و این سبک جدید پس از او توسط شکسپیر تکمیل گردید. او در طول بیست و نه سال زندگی خود، چندین اثر آفرید که مهمترین آنها؛ تیمور لنگ، ادوارد دوم، یهودی مالت و دکتر فاستوس می باشند.

تاریخچه تراژیک زندگی و مرگ دکتر فاستوس

The Tragical History of the Life and Death of Doctor Faustus

این نمایش نامه برگرفته از یک داستان مشهور و پرقدمت آلمانی با نام فاوست است. فاوست که نام شخصیت اصلی داستان می باشد، انسانی موفق و تحصیل کرده است که از زندگی و وضعیت خود ناراضی بوده و با آزمندی برای کسب دانش نامحدود و حداکثر لذات دنیوی روحش را به شیطان می فروشد. آثار ادبی، داستانی، نمایشی و موسیقایی بسیاری از این افسانه الهام گرفته اند. این افسانه نخست در قطع جیبی در آلمان منتشر شد و سپس در سال 1952 توسط پی.اف. جنت  انگلیسی، ترجمه و با نام زندگی لعنت شده و مرگ سزاوار دکتر فاوستوس به چاپ رسید. مارلو هم آن را دستمایه نمایش نامه خود، تاریخ تراژیک دکتر فاوستوس  1604 قرار داد. البته به نقل از ویکی پدیا مارلو در نوشتن این نمایش نامه از کتاب تاریخ شهدا 1563 اثر جان فاکس نویسنده انگلیسی که حکایت شهیدان مسیحی قرن اول میلادی و شهیدان نهضت اصلاحات و کلیساهای پروتستان می باشد، الهاماتی گرفته و منبع الهام احتمالی دیگر مارلو، شاید جان دی (۱۵۷۲–۱۶۰۹) دانشمند و ستاره‌شناس انگلیسی باشد که جادوگری می کرد و ارواح را احضار می‌نمود و به نیروهای ماوراء طبیعه اعتقاد داشت و می خواست از آن طریق به قدرت مطلق برسد.

دکتر فاستوس کتاب مارلو هم گمان می برد به نهایت دانش بشری دست یافته است. از الهیات بیزار می شود و علم پزشکی را چون نمی تواند مردگان را زنده کند ناقص می داند. علم منطق و حقوق را ستایش می کند و اشتیاقش به جادوگری و نیز محدودیتهای علوم بشری او را بر می انگیزاند تا برای رسیدن به کمال دنیوی، روحش را به شیطان واگذار کند. مفيستوفلس (روح اغواگری که رابط و نماینده شيطان است) دلال این معامله و خدمتگزار دکتر فاستوس می شود. پیمان با خون فاستوس مهر می شود و او در ازای بیست و چهارسال زندگی بی قید و بند زمینی و با تصور حصول قدرت و دانش مطلق متعهد می شود در پایان مهلت روحش را به شیطان دهد و در جهنم بسوزد.

او زمانی به بیهودگی این پیمان و پوچی خواسته ها و زوال هدفش می رسد که دیگر دیر شده و علی رغم توصیه های فرشته خوب و پیرمرد با ایمان در این سالیان، تمام اوقاتش به بطالت و گناه سپری و جایی برای توبه ندارد و مرگی دردناک پایان کار دکتر فاستوس است...

شخصیتهای نمایشنامه غالبا سفید و سیاه هستند. استفاده از مونولوگ گویی در جاییکه اجرا مقدور نیست بسیار به کار رفته است. اثر با اینکه در قالبی ساده و قابل پیش بینی و با تم مذهبی نوشته شده و تعلیق چندانی ندارد، باز هم زیباست. ترجمه فارسی دکتر فاستوس اول بار در سال 1340 توسط دکتر لطفعلی صورتگر و با چاپ بنگاه ترجمه و نشر کتاب به علاقه مندان ایرانی عرضه شد و پس از آن هم بارها تجدید چاپ گردید.

نسخه سینمایی این تئاتر مشهور هم در سال 1967 با بازی ریچارد برتون و الیزابت تیلور و به کارگردانی ریچارد برتون بر پرده نقره ای سینما نقش بست که البته با نقدهای منفی اهالی سینما روبرو شد.

اما خاطره زیبا و نوستالژیکی که در این مقوله برای ما بینندگان ایرانی برجا مانده است، اجرای پارسی تله تئاتر دکتر فاستوس به کارگردانی داریوش مودبیان است که سال 1362 برای پخش تلوزیونی به روی آنتن رفت و در آن زنده‌ یاد جمیله شیخی (شیطان)، پرویز پورحسینی (دکتر فاستوس)، داریوش مودبیان و شادروان جواد خدادادی به همراه بسیاری از بازیگران نامی دیگر به ایفای نقش پرداختند. بخشی از این تئاتر تلوزیونی زیبا را به عنوان حسن اختتام تقدیم عزیزان می نمایم. امیدوارم لذت ببرید.