باغ آلبالو

  آنتون چخوف نویسنده شهیر روسی که استاد نوشتن داستانهای کوتاه بود، این نمایشنامه را در چهار پرده، در سال 1903 میلادی نگاشت. باغ آلبالو در 1904 میلادی برای اولین بار در تئاتر هنری مسکو به کارگردانی کنستانتین استانیسلاوسکی به روی صحنه رفت و از آن پس تاکنون صدها بار درسالن های مشهور جهان به اجرا در آمده است.

البته داستان مزبور دست مایه فیلمهای سینمایی نیز قرار گرفته که شاید شاخص ترین آنها نسخه سینمایی باغ آلبالو سال 1999 میلادی به کارگردانی میخائیل کوکویانیس باشد. کوکویانیس یونانی که پیش از این فیلم مشهور زوربای یونانی را در کارنامه خود داشت، سعی نمود نسبت به متن اصلی چخوف کاملا وفادار بماند و موفق نیز شد.

***************

شخصیتهای نمایشنامه :

• مادام رانوسکایا: مالک باغ آلبالو
• آنیا: دختر نوجوان مادام
• واریا: دخترخواندهٔ جوان مادام
• لئونید گایف: برادر مادام
• لوپاخین: یک تاجر دهقان‌زاده
• تروفیموف: دانشجو
• بوریس پیشیک: یک ملّاک
• شارلوتا ایوانوونا: معلم‌سرخانه
• یپیخودوف: حسابدار
• دونیاشا: خدمتکار
• فیرس: پیشخدمت سالمند
• یاشا: پیشخدمت جوان

مادام رانِوسکایا مالک باغی آبا و اجدادی است که برای بازپرداخت بدهی هایش، باغ را که میراث جد اندر جد خاندان اشرافیش و شاید به نوعی نماد اصالتش است به گرو بانک گذاشته و چون قادر به پرداخت اقساط نیست، بانک قصد دارد باغ را به حراج گذارد. او اقوام و نزدیکانش را فرا می خواند تا برای حفظ باغ چاره ای بیاندیشند اما دورهمی آنان جز نخوت پوچ و خیالبافی بیهوده، ارمغانی ندارد و وقتی لوپاخین تاجر که پدرش از رعایای خاندان بوده دلسوزانه، به خانم ارباب و وابستگان بی خیالش پیشنهاد می کند که با تغییر کاربری باغ، درآمد زایی کنند تا از ورشکستگی رهایی یابند و باغ را نجات دهند، آنان با تبختر هنوز غرق در نوستالژی شیرین خود بوده و وقعی نمی گذارند تا بالاخره همان لوپاخین دهقان زاده، باغ آلبالو را در حراج بانک می خرد و رانوسکایاها اندوهگین و خاموش در حالیکه صدای ضربات تبر به ریشه درختان آلبالو بگوش می رسد، آنجا را ناگزیر ترک می کنند.

****************

این درام شاعرانه ی تراژدی-کمدی آخرین اثر چخوف است که به دور از هرگونه سوگرایی یا تبلیغ یک ایدئولوژی خاص، تنها زوال یک طبقه و جانشینی طبقه دیگر را در جامعه به نمایش می گذارد. از حرکت و هیجان دراماتیک خبری نیست. چخوف قهرمان پرور نیست. صاحبان باغ بی انگیزه و سست اراده بوده و خود را دربست تسلیم تقدیر کرده اند و در رویاهایشان غوطه ورند. با این سکون ملال آور، حتی کورسوی امید به یک معجزه هم نیست. شاید خود "باغ آلبالو" بازیگر برجسته این نمایشنامه و فی الواقع پروتاگونیست داستان باشد!...

چخوف در این اثر کاملا خاکستری، با توصیف آداب خرده بورژوازی (طبقه متوسط) و حکایت سختکوشی آنان برای رسیدن به آینده ای بهتر، همچنین نمایش تباهی و زوال اشرافیت خیال پرداز و بی توجه به مقتضیات زمان و عاجز از آینده نگری، سیر تحول اجتماعی-فرهنگی روسیه اواخر قرن نوزده را به نمایش می گذارد. او که خود نیز از قشر متوسط برخاسته است، با دیدی سرد و واقع بینانه شاید در نگاه خواننده کنونی انقلاب قریب الوقوع سوسیالیستی را پیش بینی کرده و این مسئله شگفت انگیز است مخصوصا در جایی که از زبان تروفیموف دانشجوی متوسط الحال در قسمتی از نمایشنامه، بشارت گونه می خوانیم:

" تمام سـرزمین روسـیه باغ ماسـت..."