Cool Hand Luke

فیلمی متفاوت

با درود فراوان،

پیشتر در جایی نوشته ام که مقوله زندان در سینما را دوست دارم چون از موضوع فرار از زندان خوشم می آید. سوژه ای است که معمولا پشتش فکر و اندیشه و راهکارهای هوشمندانه نهفته است. به همین بهانه امروز فیلم لوک خوش دست 1967 Cool Hand Luke به کارگردانی استوارت روزنبرگ را دیدم که متعجبم نمود چون بسیار متفاوت از فیلمهای هم ژانر خود بود.

بیش از پردازش داستان، نویسنده و کارگردان روی شخصیت پردازی لوک اصرار ورزیده بودند، گرچه کار آنقدر عالی از آب درآمد که دان پیرس سناریست فیلم برای نگارش فیلم نامه نامزد اسکار شد. البته بازی تحسین برانگیز پل نیومن در نقش لوک جکسون هم که وی را کاندید اسکار نمود، در این میان بی تاثیر نبود. با این حال تنها اسکار فیلم نصیب جرج کندی برای بازی زیبایش در نقش درگلاین شد که آن هم اسکار بهترین هنرپیشه مکمل بود.

فیلم فقط حول محور لوک می چرخد. کاراکتر لوک حاشیه ساز و لاقید ترسیم شده است. او قادر به رعایت چارچوب های اجتماعی نیست. لوک یک جامعه ستیز در درجات خفیف است که با جرمی کاملا مسخره (بریدن پارکومترهای کنار خیابان) که حتی در قانون جزایش تعریف نشده، به زندان می افتد. در آنجا هم با مبارزه ای تن به تن، نابرابر و تا آخرین نفس با سردسته زندانیان درگلاین ملقب به جاهل (جرج کندی) ایستادگی خود را در عین درهم شکستگی، به نمایش می گذارد و بتدریج زندانیان را شیفته محسناتش می کند؛ لوکِ مقاوم، سرخوش، انرژی بخش، محرک و شادی آور... لوک جکسون مردی که دور زمانی قهرمان جنگ بوده و مفتخر به دریافت نشان لیاقت شده است!

ماجراجویی های لوک پایانی ندارد و با اینکه دوره محکومیت او نسبتا کوتاه است اما توان تحمل نظام دیکتاتور مآبانه رییس زندان و عواملش را ندارد و بارها اقدام به فرار می کند. البته بیننده تمام هویت مستبدانه حاکم بر زندان را در عینک آیینه ای سیاه زندانبان خشن و بی رحم، محصور و متجلی می بیند، که اتفاقا در آخرین فرار لوک و درگلاین، با گلاویز شدن جاهل و زندانبان، به پایین می افتد و خورد می شود، صحنه ای کلیشه ای و نمادین که به مذاق بیننده خوش می آید.

اما هر فرار و دستگیری مجدد لوک جکسون با مجازاتی بدتر پاسخ داده می شود هرچند او دست بردار نیست. نکته قابل تامل این است که پشت هیچ یک از اعمال لوک "اندیشه و نقشه" نیست کارهایش خلق الساعه است برای همین شخصیتش غیرقابل پیش بینی است. او یک ضد قهرمان ابن الوقت است که نه نابغه است نه مکار، اما تحسین ما را بر می انگیزد و دوستش داریم چه وقتی که در خلوت مستانه خود، به اموال عمومی آسیب می زند چه وقتی که در نتیجه یک شرط بندی مسخره با حضور همه زندانیان و شاید به هدف شاد کردن آنان با خوردن 50 تخم مرغ چون مسیح مثل نعشی مصلوب روی تخت زندان رها می شود تا با دم و هم خویشتن، خود را از نو احیا کند.

بله با تمام این اوصاف لوک خوش دست، خوش برخورد و ناجی در جمع هم تنهاست و بیننده سردرگم می ماند! پس این بامزگی ها، روحیه بخشی ها، خطر کردن ها و پایداری در برابر نظام زورگوی حاکم آیا خریداری ندارد؟! زندانیانِ دیگر شاید مثل مشتی گوسفند به نظر آیند هرجا علفی باشد چرا می کنند و تمام که شد پی کارشان می روند. پس مبارزه طلبی لوک از کجا نشأت می گیرد؟! شاید همه این ساختار شکنی ها و تمایزها برای آنست که حداقل خودش را به خودش ثابت کند و... می کند و برای همین است که در واپسین لحظات فارغ از بازی تلخ سرنوشت، لبخند می زند...