یاسوجیرو ازو - شاعر فصل ها

به نام فیلم هایش که نگاه می کنی، شیوه عجیب نامگذاری آن به چشم می آید. "آخر بهار" " اول تابستان" " آخر پاییز" و ... . بدون ترتیب و البته با مهارت خاصی این ها و چند شاهکار دیگز کارنامه پربار هنری یاسوجیرو ازو را رقم می زنند. او در ابتدای قرن بیستم در سال 1903 بدنیا آمد. به مانند هنرمندان بزرگ، روحیه سرکشی داشت و در سن بیست سالگی راه خود را به سمت سینما عوض کرد. ازو با ادبیات کهن ژاپن خو گرفته بود و نمایشنامه های زیادی را مطالعه کرده بود. در ادامه تاثیر این آشنایی را خواهیم دید. و همچنین ازو به کرات به تماشای فیلم های صامت امریکایی می نشست. پس او هم از شرق می آموخت و هم از غرب. او در ابتدای راهی بود که مدرنیته درحال رشد بسیار بود. او در سالهای نخست فیلمسازیش فیلمهایی با رویکردی سنتی می ساخت و اغلب صامت بود. اما با شروع جنگ جهانی دوم و شکست آن ها در این جنگ ازو مسیری تازه را به روی سینما گشود. او همانطور که در فیلم بعدازظهر پاییزی صراحتا اعلام می کند، "چه خوب شد که ما شکست خوردیم." ، انگار راهی طولانی روبروی کشورش می بیند. کشوری با فرهنگ غنی ولی درگیر جنگ ها و استبداد داخلی.

ازو استاد واقع گرایی در سینماست. او با روایت هایی بسیار ساده و مینی مالیستی تماشاگر را به دیدن انچه روی می دهد دعوت می کند. در فیلم های ازو پیچیدگی داستان وجود ندارد و همه چیز در عین سادگی بیان می شود. این هنر او در مقابل آثار آکیرا کوروساوا در همان سالها قرار می گیرد. کوروساوا که با استفاده حداکثری از تکینک های بصری سینما فیلم می ساخت به یک چهره غربی در ژاپن تبدیل شده بود. اما ازو مردی بود که از ساده ترین حرکت ها و تکنیک ها استفاده می کرد. موقعیت دوربین ازو همواره به زمین نزدیك است. یعنی ارتفاعی حدود دو فوت تا سطح زمین دارد، درست به اندازه‌ای كه كسی روی حصیر تاتامی اتاق ژاپنی می‌نشیند. دوربین ازو اغلب ساكن است او به سختی حاضر به حركت دادن دوربین است. حركت كاراكتر های فیلم‌های او بسیار كم است، کمتر پیش می آید که آنها راه بروند و اگر چنین كنند در فاصله‌ای دور دیده می‌شوند.صحنه ‌های فیلم های او قبل از ورود كاراكتر ها خالی هستند و پس از ترك صحنه باز هم تا مدتی كوتاهی خالی می‌مانند.

دغدغه اصلی ازو، خانواده است. او در اکثر فیلم های خود به ازدواج و رابطه میان اعضای خانواده می پردازد. خانواده ژاپنی و روابط میان نسل‌ ها، هرگز به چنین صمیمیت، واقع گرایی و شیوۀ استادانه ای كه ازو در آثارش به کار گرفته، در سینمای ژاپن به تصویر کشیده نشده است.ازو هرگز ازدواج نكرد و تمام عمر خود را با مادرش به سر برد. این موضوعی عجیب و قابل تامل است كه ازو چگونه با این مهارت، زندگی خانواده های ژاپنی و ارتباط بین نسل‌ها را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌داد، در حالی كه خود ازدواج نكرده بود.

موتیف های تکرار شونده در آثار ازو بسیارند. پدر و مادرهایی که در پایان عمر راهی جز تنهایی ندارند، جوانانی که در سن ازدواج با آن دست و پنجه نرم می کنند. کودکانی که حرف بزرگتر هایشان را نمی فهمند. اختلاف میان سنت و مدرنیته در زندگی روزمره و تطابق آن با یکدیگر. دوستانی که سابقه دوستیشان به یک عمر می رسد. همه این موضوعات محتوایی را با تکنیک های سینمایی چون دوربین ثابت، نماهایی از کارخانه ها و مدرن شدن شهرها، نماهایی به شدت ژاپنی از درون خانه ها و بسیاری دیگر باعث شده است، سینمای ازو دارای پایه ای محکم و استوار باشد و نام او را در جهان سینما جاودانه کند.

پ.ن فرصتی شود حتما در مورد فیلم های درخشان او و شخصیت پردازی های فیلم هایش بیشتر خواهم نوشت.