از شگفتی های دنیا محو شدن و اضمحلال کامل اقوام بزرگ و جایگزینی آن ها با زیردستان بسیار ضعفیشان است. از نمونه های کمتر شنیده شدۀ این گونه چرخش های دهر، نابودی حکومت قدرتمند اتروسکن ها در ایتالیای کنونی و روی کارآمدن لاتین هاست که پایه گذار امپراتوری روم بودند.

منبع تصویر

اتروسکن ها که متشکل از 12 شهر هم پیمان بودند از قرن هشتم تا قرن سوم پیش از میلاد بر مناطق شمال و غرب ایتالیا مسلط بودند و از لحاظ عقاید و مناسک مذهبی مشابهت های زیادی با عقاید و مناسک اقوام ایرانی پیش از پذیرش دین زرتشت داشتند. از ویژگی های برتری بخش این قوم، پیشرفت در استخراج آهن و ساخت سلاح های با کیفیت بالا بود که موجب غلبۀ آنان بر اقوام مجاور شده بود. توسعۀ آهنگری چنان بود که بعد از حدود 2500 سال حکومت فاشیستی ایتالیا با یافتن کارگاه های قدیمی اتروسکن ها و از ضایعات آهنی به جا مانده از آن دوران، توانست مقادیر بسیار زیادی سلاح و ادوات جنگی بسازد.

توانایی اتروسکن ها در استخراج و آهنگری ممرّ درآمد اکثر خانواده های ایشان بود و کم کم تولیدات آنها به خریداران خارجی هم فروخته می شد. اتروسکن ها که اقوام مجاور را کاملاً منکوب قدرت خود می دانستند، هیچگاه تصور نمی کردند، روزی با همان اسلحه هایی که فروخته اند، نابود شوند. امّا در عین ناباوری با هجمۀ اقوام گوناگون اطرافشان مواجه شدند و عجیب تر از همه اینکه نهایتاً کوچکترین و ضعیف ترین این اقوام، لاتین ها، جایگزین آن قوم بزرگ شدند و رُم را بنا نهادند و قریب  1000 سال بر بیشتر قلمروی دنیای متمدن حکومت کردند و تا نابودی کاملشان هنوز حدود 500 سال دیگر هم دوام آوردند.

چنانچه در نقشۀ فوق مشاهده می کنید، لاتین ها کوچک ترین قوم بودند که قدرتشان تنها محدود به محدودۀ شهر رُم امروزی می شد.

آنچه که من از این روایت می آموزم، این است که تنها وجود یک حکومت قوی برای بقای یک ملت کفایت نمی کند، بلکه باید مردم نیز همیشه هوشیار باشند و تنها منافع شخصی و زود گذر خود را نبینند. نکتۀ دیگر اینکه هیچ گاه نباید زیردستان را دست کم گرفت چرا که مهلک ترین ضربه ها از همان جایی که نادیده گرفته می شود، وارد می شوند.