سلام دوستان

مطلبی در وال استریت ژورنال خواندم که بسیار جالب و شگفت آور بود و از آنجا که مقر هنری-علمی مطالب کافه در تاپیک دوست عزیزمان هانیبال گرامی است . من همین جا ترجمه آن را خدمت ایشان و تمامی دانش دوستان کافه تقدیم می کنم:

نت های اشک آور !

چرا ترانه "Someone Like You" اَدل هرکسی را به گریه می اندازد؟ دانشمندان فرمول علمی آن را کشف کرده اند

-جادوی ترانه های اَدل چیست؟

بر اساس تجربیات شخصی نگارنده ( میشلین دوکلف - نویسنده بخش علمی نشریه) و با در نظر گرفتن نقش فرهنگ در واکنشهای شخصی افراد، این نظریه مطرح می شود که فرم خاصی از موسیقی متداوما سبب تحریک روحی روانی و بروز احساساتی قوی در شنوندگان می شود  و چنانچه یک شعر سوزناک و تاثیر گذار و یک صدای طنین افکن هم به این ساختار اضافه شوند با فرستادن سیگنال های پاداش (اضافه بر سازمان) به مغز می توانند باعث برانگیختن شور و حالی ورای لذتهای دیگر شوند.

بیست سال پیش یک روان شناس انگلیسی بنام جان اسلوبودا اقدام به انجام یک آزمایش ساده نمود: او از عاشقان موسیقی خواست رد ترانه هایی را که در ایشان سبب تحریکات حسی فیزیکی نظیر اشک ریختن، مور مور شدن و سیخ شدن موهای بدن می شوند را بگیرند. داوطلبان با ردیابی ترانه های گریه آور گزارشاتشان را به دکتر اسلوبودا دادند و وی با تجزیه تحلیل داده ها به یک دستاورد ویژه رسید:

18 عدد از این گزارشات به یک بخش خاص از نت نویسی ترانه بر می گشت ؛ Appoggiatura آپوژیاتورا یا نت پیشآ [نت کوچکی که سر ضرب واقع می شود و در همان لحظه شنیده شدن با هارمونی موجود (آکورد جاری) بیگانه است و سپس با یک حرکت متصل (معمولا به سمت پایین) به نت موجود در آکورد جاری می رسد.] این نت ویژه در واقع فقط تا اندازه ای با ملودی برخورد می کند که ناهنجاری کوچکی در آن ایجاد کند.

مارتین گون روان شناس دانشگاه بریتیش کلمبیا در سال 2007 دراینباره در مقاله ای تشریح کرد: این ناهنجاری ناشی از آپوژیاتورا در شنونده تنشی کوتاه ایجاد می کند که با بازگشت به نتهای اصلیِ ملودی رفع می گردد. همین تنشِ لحظه ای باعث برانگیختن حس خوبی در شنونده می شود و در همان آن مو بر تن او سیخ می کند. حال اگر چندین آپوژیاتورا در ملودی پیش آیند یک چرخه تنش و رهش بوجود آورده و باعث واکنشی حتی قویتر، نظیر گریه درمخاطب می گردند.

ترانه "Someone Like You" که اَدل و دانیل ویلسون باهم آن را نوشته اند نه تنها پر از این نتهای خاص است بلکه در قسمت اصلی شعر و درپایان نتهای بلند، اَدل درست قبل از اینکه آهنگ وارد یک فاز هارمونی جدید شود ، به آرامی تن صدایش را تعدیل نموده و اینها باعث ایجاد یک فراز و نشیب احساسی ( تشبیه به ترن هوایی احساسی) می گردند.

برای درک فرمول تولید اشک در موسیقی! مدتی قبل دکتر گون با همکاری متخصصان خبره موسیقی با برانگیختن این احساسات فیزیکی در شنوندگان، واکنشهای روانی آنان را اندازه گیری نمود (ضربان قلب، تعریق، مورمور). قسمتهایی از ترانه ها که محرک این احساسات بودند حداقل چهار ویژگی مشترک داشتند؛  -اول به آرامی شروع شده و ناگهان به اوج می رسند -با ورود ناگهانی یک صدای جدید یا ساز جدید در جریان موسیقی همراه می شوند -گستره فرکانس های موجود در موسیقی زیاد است مثلا در قسمتی از پیانو کنسرتوی شماره 23 موتزارت ناگهان ویولون یک اکتاو بالاتر از خود ملودی اصلی شروع به نواختن می کند. -نهایتا همه این قسمتهای خاص، یک رویداد غیرمنتظره در ملودی یا هارمونی هستند.

این تکه و این آن از موسیقی بیش از همه بر احساسات منتقله از ستون فقرات تاثیر کوتاه مدتش را وارد می کند. دکتر گون ترانه "Someone Like You" را یک مرجع کامل و جامع در این زمینه می داند:

"آهنگ با یک طرح آرام و تکرار شونده شروع می شود چرا که اَدل صدایش را در یک دامنه فرکانسی باریک نگه می دارد. متن شعر خیال انگیز است اما اجازه رویاپردازی زیاد را به مخاطب نمی دهد؛

I heard that you're settled down, that you found a girl and you're married now

من شنیدم که سرو سامون گرفتی، که دختر(موردنظرتو) پیدا کردی، که حالا ازدواج کرده ای

تا اینجا شنونده در یک مود حسی غمناک است. وقتی وارد قسمت اصلی ترانه می شویم صدای اَدل یک اکتاو بالاتر می پرد. او آنگاه صدایش را بتدریج به اوج می برد هارمونی شیفت پیدا می کند و متن دراماتیک تر می شود؛

Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead

بعضی وقتا با عشق دوام میاره ولی بعضی وقتا برعکس آسیب می رسونه

وقتی موسیقی ناگهان از طرحی که ازش انتظار می رود دور می شود، سیستم اعصاب سمپاتیک مابه حالت هشدار در می آید-ضربان قلب بالا رفته و تعریق روی می دهد. بسته به محتوی، این حالت اوج گیری را + یا - تلقی و به خوشحال یا غمگین دسته بندی می کنیم."

اگر "Someone Like You" چنین تنش اندهناک شدیدی در شنوندگان ایجاد می کند چرا این قدر محبوب و ماندگار شده است؟!

رابرت زاتور و تیم عصب شناسی وی در دانشگاه مک گیل گزارش داده اند که موسیقی های این مدلی، بعلت القای نوعی لذت باعث آزاد شدن دوپامین می شوند درست مثل یک جایزه برای بخش میانی مغز نظیر غذا خوردن، استعمال مواد مخدر و رابطه جنسی، این مسئله به احساسی خوشایند در شخص به وجود آورده سبب تکرار رفتار می شود. با بررسی واکنش شنوندگان تیم دکتر زاتور فهمیدند تعداد لحظه های وقوع تنش (مورمور و...)با میزان دوپامین آزاد شده مرتبطند، حتی اگر موسیقی خیلی غمگین باشد. نتایج نشان می دهد هرچه یک آهنگ احساسات بیشتری برانگیزد چه غم انگیز چه شادی آور، مطلوبتر می شود. با ترانه "Someone Like You" اَدل و ویلسون نه تنها یک بمب اشک آور فوق العاده ساخته اند بلکه به یک فرمول موفق علمی-تبلیغاتی هم رسیده اند:

"با سورپرایزهایی کوچک در آهنگ،صدایی خش دار و متنی با روح در مخاطبتان ایجاد مور مور و گریه کنید بعد بنشینید و بگذارید دوپامین کار خودش را در معتاد کردن شخص به آهنگتان انجام دهد!"

*******************************************************

حالا بار دیگر ترانه جاودانه 'Someone Like You' اَدل را باهم با نگاهی دیگر بشنویم! :

http://s2.picofile.com/file/7906138595/A...u.mp3.html

--------------------------------------------------------------------------------------------------

منبع: http://www.wsj.com/articles/SB1000142405...0291701378

من در مورد نقش یا عدم نقش آپوژیاتورا در موسیقی ایرانی سنتی و پاپ خیلی تحقیق کردم ولی متاسفانه نتوانستم بمطلب قابل توجهی برسم حتی بایکی از اساتید موسیقی سنتی و ترانه سازان پاپ هم صحبت کردم متاسفانه اطلاعات چندانی ندادند. دوستان اهل موسیقی اگر اطلاعاتی در این زمینه دارند لطفا مرقوم بفرمایند. سپاس