علاقمندان پیگیر سینما حتماً به خوبی مطلع اند که در فیلم ساعتها (ساختۀ استیون دالدری، 2002) نیکول کیدمن در یکی از بهترین و نامتعارف ترین هنرنمایی های کارنامه اش و با گریمی غافل گیر کننده در نقش ویرجینیا وولف، نویسندۀ معروف انگلیسی که همواره با بحران های روحی- روانی دست به گریبان بود و از افسردگی شدید،  اختلال دوقطبی و حمله های عصبی رنج می برد، ظاهر شد و اُسکار بهترین بازیگر زن را نیز تصاحب کرد.

ساختار فیلم از سه اپیزود در هم تنیده از سه زن در سه برهۀ زمانی و مکانی متفاوت تشکیل شده که روایت فیلم از ویرجینیا وولف به سال 1923 میلادی برمی گردد که او بعد از دو سابقۀ ناموفق اش در خودکشی، تحت کنترل همسرش، لئونارد وولف (که ناشر رمان های او نیز بود)، برای بهبودی به ریچموند (شهری در حومۀ جنوبی لندن) نقل مکان کرده اند و ویرجینیا در حال نگارش داستانش تحت عنوان خانم دالووی می باشد؛ کتابی که حلقۀ پیوند سرنوشت دو زن دیگر می شود که هر دو سخت تحت تأثیر عقاید و دغدغه های خاص ویرجینیا وولف هستند...

در سکانسی، ویرجینیا که دلش هوای لندن را کرده، تنها و پنهانی به ایستگاه قطار می رود و لئونارد (با بازی استیون دیلیون) که متوجۀ غیبت او شده، سراسیمه خود را به او می رساند. رویارویی آن دو در ایستگاه از نقاط اوج و قوت فیلم است که به عقیده بنده می توانست در تاپیک سکانس های ماندگار نیز جای بگیرد اما چون این سکانس بر محوریت دیالوگ ها است، برآن شدم تا در این جستار به بخشی از دیالوگ های آن اختصاص دهم.

لئونارد مستصل از رفتار غریب ویرجینیا، همسرش را سرزنش میکند و ویرجینیا که از تحمل ممنوعیت ها و احساس زندانی بودن به ستوه آمده، عصیان می کند: «... زندگی من از من دزدیده شده...دارم توی شهری زندگی می کنم که هیچ انگیزه ای برای زندگی ندارم...» و در انتهای این مشاجره که هر دو قدری آرام تر شده اند، خسته و ملول بر روی نیمکت ایستگاه می نشینند و دیالوگ نسبتاً بلند ویرجینیا که به نوعی مانیفست او نیز هست:

لئونارد: «... اگه خوب فکر کنی ویرجینیا، یادت میاد این لندن بود که تو رو مریض کرد!... ما اوردیمت ریچموند تا بهت آرامش بدیم...»

ویرجینیا: «... اگه خوب فکر کنم لئونارد، بهت خواهم گفت که دارم به تنهایی توی تاریکی کلنجار میرم؛ توی تاریکی مطلق و فقط خودم قادرم ببینم؛ فقط خودم حالم رو درست می شناسم و می فهمم... تو بهم میگی داری با وحشت از بین رفتن من زندگی میکنی؟! لئونارد! منم باهاش زندگی میگنم، مثل تو!...  این حقِ منه؛ این حقِ هر انسان زنده ایه... من این هوای خوب و تمیزِ بیرونِ شهر رو انتخاب نمیکنم اما دست اندازهای خشن لندن رو دوست دارم! این انتخاب منه... بدترین بیمارها حتی بی ارزش ترین هاشون اجازه دارن که خودشون برای خودشون تصمیم بگیرن؛ اینجوری انسانیت خودشو تعریف میکنه...  آه! ای کاش به خاطر تو فقط لئونارد، میتونستم توی این آرامش خوشحال باشم؛ اما اگه قرار باشه بین ریچموند و مرگ یکی رو انتخاب کنم، مرگ رو انتخاب می کنم!»

و لئونارد که دیگر چیزی برای اظهار مخالفتش باقی نمانده، با اندوه سر در گریبان کرده و با بازگشت به لندن موافقت می کند...

در پایان این سکانس که زن و شوهر (پشت به دوربین) ایستگاه قطار را به سوی منزل ترک میکنند، ویرجینا خطاب به لئونارد می گوید: «نمیشه آرامش رو با دوری از زندگی به دست اُورد...»

لئونارد و ویرجینیا وولف حقیقی

در آخرین گفتگوی میان وولف ها، شب هنگام لئونارد از همسرش می پرسد که چرا حتماً یک نفر باید در کتاب او بمیرد؟! و ویرجینیا که خود به ضد و نقیض بودن پاسخش معترف است، میگوید: «یکی باید بمیره تا بقیه قدر زندگی رو بیشتر بدونن...»

دلم نمی آید که به لحظۀ پایانی معروف فیلم اشاره ای نکم که در واقع به پایان تلخ زندگی ویرجینیا وولف اشاره دارد که با جیب های پر از سنگ به رودخانۀ اوز در رادمال رفته و خود را غرق میکند... و بدین ترتیب نمای آغازین و انتهایی فیلم نیز بسته می شود.

بر روی تصاویر پایانی فیلم صدای ویرجینیا که قسمتی از آخرین نامه ای را که برای همسر وفادارش می خواند، بر روی موسیقی مسحور کننده فیلیپ گلس شنیده می شود:

«... لئونارد عزیز! از زندگی رو برنگردون و همیشه با زندگی رو در رو شو و سعی کن بفهمی که چه ماهیتی داره و در نهایت بشناسش و دوستش داشته باش برای چیزی که هست و بعد کنارش بذار... لئونارد! همیشه سالهاست که بین ماست... همیشه ساعتهاست... همیشه عشق... همیشه ساعتها... ساعتها......»

دیالوگ های انتخابی از نسخۀ دوبلۀ فیلم است که آخرین یادگاری زنده یاد ژاله کاظمی در دوبله بود که علاوه بر گویندگی به جای کیدمن، مدیریت دوبلاژ آن را نیز به عهده داشت. با وجود حذف ها و تیغ های سانسور بر پیکر فیلم که تا حدی به ماهیت شخصیت ها نیز صدمه زده، کاظمی به لطف حضور چشمگیر خود و انتخاب های سنجیده اش از شهلا ناظریان، مهوش افشاری، چنگیز جلیلوند و منوچهر والی زاده برای نقش های اصلی و مکمل، دوبله ای درخور توجه از خود به یادگار گذاشت. ژاله کاظمی که در سالهای آخر عمرش زندگی پر تلاطمی داشت، در اواخر سال 82 این فیلم را دوبله کرد و با صدایی بم و گرفته که با طراوت دوران اوجش فاصله داشت، آن مونولوگ حزن آلود پایانی را گفت و بعد رفت و در غربت خاموش شد... روانش شاد و یادش گرامی

پی نوشت: از جمله رمان های معروف ویرجینیا وولف می توان به خانم دالووی (1925؛ ترجمه های پرویز داریوش، خجسته کیهان و فرزانه طاهری)، به سوی فانوس دریایی (1927؛ ترجمۀ صالح حسینی) و خیزآبها یا موج ها (1931؛ ترجمه های پرویز داریوش و مهدی غبرایی) اشاره کرد.