به شخصه معتقدم "دیوانه ای از قفس پرید" یکی از بهترین اقتباس های سینمایی است. و این در حالی است که این فیلم با کتاب "پرواز بر فراز آشیانه فاخته" تفاوت هایی فاحش دارد. کتاب کن کیسی یک شاهکار به تمام معناست. دریچه ای فوق العاده به دنیای ذهنی افرادی که ذهنی مغشوش دارند. ترسیم قاعده مند جهانی بی قاعده. روایت دقیق جنون است با توصیف هایی بی همتا و بدیع، که باعث می شوند خواننده احساس کند می تواند دیوانگی را فهم کند. حال آنکه فهم دیوانگی محال است. رمان از زاویه نگاه "رئیس" روایت می شود. سرخ پوستی که به شدت به پارانویا مبتلاست. پارانویایی که به علت قتل پدر به دست سفید پوستان به وجود آمده است. بله راوی داستان حالت عادی ندارد. در رمان کیسی افراد آسایشگاه روانی فی الواقع بیمارند. اما در فیلم فورمن تصویر به گونه ی دیگری است. فیلم فورمن اینگونه القا می کند که مک مورفی و رئیس افراد سالمی هستند که برای "جامعه" تهدید به حساب می آیند. چرا که ناهنجاری ها و تفاوت آن ها با دیگران، ناشی از درک درستشان از مفهوم سلطه است. سلطه ی هنجار ها، سلطه ی دولت، سلطه ی پرستار راچد و ... . مک مورفیِ فورمن قهرمانِ ستیز با سلطه است. کنشگری است که از تمام ابزارهای ممکن برای به زانو در آوردن سلطه (ی راچد، سلطه ی قوانین بیمارستان و ...) بهره می گیرد. در حالی که قهرمان رمان کیسی با سلطه ای مبارزه می کند که در "ذهن" او وجود دارد. مک مورفیِ رمان "می اندیشد" که سلطه وجود دارد و مخاطب همواره با این پرسش بی پاسخ روبرو است که "توهم مک مورفی تا چه اندازه واقعی است؟ آیا واقعا دسیسه ای در میان است؟ یا اینکه مک مورفی واقعا دیوانه است؟". کتاب حتی از این هم فراتر می رود. این سوال به گونه ای حتی نگران کننده تر مطرح می شود؛ "چقدر تصور رئیس از تصوراتِ مک مورفی منطبق بر واقعیت بیرونی است؟" یا "آیا کشته شدن مک مورفی به دست رئیس، و با تمام توجیهات گفته شده در کتاب، تنها عملی جنون آمیز از یک انسان دیوانه نیست؟" مگر نه آنکه دیوانگان رفتار خود را عاقلانه می پندارند. همان طور که هر کدام از ما گمان می بریم که دیوانه نیستیم.

با همه ی اینها قرائت فورمن از رمان بی نظیر است. فورمن نگاهی متفاوت را بر درون مایه ی رمان سوار می کند. فیلم و کتاب دو اثر کاملا متفاوتند که هر کدام یک شاهکار به حساب می آیند. فورمن همانند یک فاخته، تخم ذهنیات خود را در لانه ی پرنده ی دیگری به نام کیسی می گذارد. تا ما دلخوش باشیم به پرواز بر فراز آشیانه فاخته.

کات/.