اندر حکایت "روز جهانی کلاه "

پساپس این روز را خدمت تمامی کلاه گذاران گرامی تبریک میگوییم

کلاه همواره شئ محبوب ویار دیرین بشریت بوده است.پیشینه تاریخی کلاه برمیگردد به حدود 3200 سال پيش از ميلاد که يك نقاشي در معبدي در تبس مردی را باکلاه حصیری مخروطی نشان داد و سپس کلاه گذاری و انواع آن نسل به نسل و مرز به مرز متحول شده و15 ژانویه ی یکی از سالهای قرن بیستم دربرخی کشورها روز ملی کلاه نامگذاری میشود.سرچشمه این انتخاب مانند سال دقیق آن معلوم نیست اما علاقه مندان کلاه گذاری این روز رابه افتخار کلاهی که برسرشان است جشن میگیرند!

اما ماهیت وجودی کلاه چه میباشد؟برای حفاظت از سردربرابر عوامل طبیعی؟یک نشان قومی ، مذهبی ، سیاسی؟یا ابزاری برای شیکپوشی و مُدیسم؟یا... بدنیست ابتدا چند کاربرد رایج ومشهور کلاه را ببینیم

کلاه معرف نژاد و قومیت:  عربی (غتره) - مصری (طربوش) –  کره ای (گات) - قشقایی

کلاه ازدیدگاه دین :   کیپا (معرف یهودیان)– زوکتو (عرقچین پاپ) –عمامه

کلاه های سمبولیک نظامی: هخامنشی – فرانسوی (سروان رنوی خودمان) - پوست خرس (انگلیسی)

کلاه های مشهور سیاسی: قراقلی (کلاه برژنف و حامدکرزای)– کلاه ناپلئونی – کلاه پهلوی

و بالاخره کلاه گذاران مشهورسینمایی: چارلی چاپلین – شرلوک هلمز – کلاه قرمزی و ایضا بیک ایمانوردی مرحوم

 كلاه، جداي از نقش نمادينش كه به عنوان نشان شاهی وبزرگی درتاریخ وادبیات ایران بویژه شاهنامه فردوسی ثبت شده است يكي از واژگاني است كه متنوع ترين ضرب المثل های همواره رایج وزنده را میسازدکه همگی کمابیش از آنها آگاهیم.

در راستای طنز قضیه امروز میپردازم به یکی از ضرب المثلهای کلاهی ...

آیا از ریشه تاریخی وجغرافیایی ضرب المثل کلاه گذاشتن برسر کسی آگاهی دارید؟این کنایه که امروزه در مملکت ما بوفور کاربرد دارددر اصطلاح عامه برای" فریب دادن و فریب خوردن" استفاده میشود و چون ميزان فريب خوردگي زياد باشد صفت ناخوشایند " گشاد" رابه آن اضاف و مي گويند : كلاه گشادي سرش رفت

دراین باب دوروایت تلخ و شیرین داریم :درگذشته های دور دولتیان به خاطیان لباس مضحک مي پوشانيدند و كلاه دودي مسخره ای بر سرش مي گذاشتندودرشهرمیگرداندند تا مورد تمسخر وتحقیر مردمان وعبرت دیگران قرار گیردوچنانچه جرم خاطی بسیار بود محتسبان کلاه گشادي كه از آن زنگوله و دم روباه آويخته بودند بر سرش مي گذاشتند تا عبرت آموزی افزون شود.در سال 1275حشمت الدوله والی خراسان وقوام الدوله وزیروی گردید.آنها در ماموریتشان برای سرکوب وراندن ترکمانهاازسرخس ومرو ابتدا بامشقت توفیق یافته ولی سپس اختلاف نظر وتسامح والی و وزیرش منجر به شکست ودادن تلفات وکشته های بسیار شد و علیخان اف سردارروسی در1301قمری مرو را از خاک ایران ضمیمه خاک روس نمود. با ورود قوام الدوله بی کفایت به تهران به دستور شاه كلاه كاغذي بر سرش گذاشته بر الاغ سوارش كردند و در محاصره چند سرباز، وي را برای مجازات گرد شهر گردانيدند...اما روایت شیرینی درمورد نادرشاه افشار است که پس ازفتح هندوستان ،پادشاه هند الماس کوه نور را زیر کلاه خود مخفی میکندتا به غنیمت نرود نادر متوجه نیرنگ وی شده از او میخواهد تا با مبادله كلاه عهد دوستي ببندند! كه شاه هند در اين معامله ضرر هنگفتي نموده بطوري كه هم كلاه از سرش برداشته شد ( به همراه كوه نور ) و هم كلاهي مندرس بر سرش گذاشته شد ( يوق نادري)...

اما دربرهه های تاریخی به کرات برسر مرد و زن ایرانی کلاه رفت. شصت و نه سال پيش، رضا شاه پهلوی بعد از سفری به ترکيه، تحت تاثير فرهنگ اروپائی آتاتورک قرار گرفته بود، با ظاهر کردن خانواده خود در اجتماع بدون آنکه چادری بر سر و روبنده ای بر صورت داشته باشند، به تعبير روز "کشف حجاب" کرد که به سرعت در هفدهم دی ماه سال 1314 قانونی شد وابتداچون بانوان آن زمان از ظاهرشدن با سر بقول خودشان برهنه حیا داشتند به کلاههای متداول فرنگی روی آوردند اینگونه برسرشان کلاه رفت!

هرچند یکسال بعد از انقلاب اسلامی با اجباری شدن حجاب باز این کلاه ازسرهای برهنه برداشته شد والبت جایش را به پوششی دیگرداد...لیک حکایت کلاه برداری و کلاه گذاری مرد ایرانی پرحاشیه تر است.درعهد قاجار برسرگذاشتن کلاه بوقی نشانه دیوانیان ودولتیان بود با سفرهای آموزشی پادشاهان قجربه فرنگستان کلاه اروپایی کم کم داشت جای خودرابرسر ایرانی جماعت باز میکرد که سردارسپه درمبارزه قدرت با احمدشاه، عکس هائی از وی را که کلاه و کت کوتاه و شلوار به سبک اروپائی ها به بر کرده بود را به نشانه "عياشی و فرنگی ماب شدن شاه" در جامعه پراکند و در عوام اثرها کرداما درابتدای پادشاهی خودش وبه ابتکار تيمورتاش طی یک سیر تحولی، لباده و عبا جای خود را به سرداری [کت های بلند که در اروپا هم معمول بود] داد و کلاه بوقی ديوانيان قاجار به کلاه لگنی تبديل شدسپس کلاه لگنی با دستور حکومتی به کلاه های لبه دار تغيير يافت که استفاده از آن برای دولتی ها و ديوانی ها اجباری شد و به کلاه پهلوی شهرت گرفت.

اما کلاه پهلوی نیزدیری بیش نپایید تا از رده خارج شود کلاه شاپوی اروپائی برسر مردان ایرانی فرود آمد وسال ها پائيد و همزمان با برافتادن استفاده از کلاه در اروپا، در اواسط دهه چهل شمسی، در ايران هم کلاه ناپديد شد و موها و سر مردان در انظار عمومی ظاهر شدواینگونه کلاه بطور کامل از سر مرد ایرانی برداشته شد!

حالا این که واقعا "کِی بر سر مردم ایران کلاه رفت و کی کلاه خلق الله ایرانی را برداشت "بماند ...

و بگذریم که ، در سر عقل باید بی کلاهی عار نیست... وباز باتوجه به معضل ریزش مو وطاسی بسیاری از آقایان ، نتیجه میگیریم درسر کلاه شاید و باید...عبید زاکانی در این باب طنزی پرکنایه دارد:

کچلی از حمام بیرون آمد، کلاهش دزدیده بودند. با حمامی ماجرا می کرد، گفت: تو این جا آمدی، کلاه نداشتی ...گفت: ای مسلمانان این سر از آن سرهاست که بی کلاه به راه توان بَرَد؟!

**********

از آنجاکه کافه ما سینمایی و کلاسیک است پس الزامیست مطلب را در باب سینما با یک طنز سینمایی به سرانجام رسانم:

بسیار شنیده اید که تهیه کننده بر سر کارگردان، کارگردان برسر عوامل فیلم و عوامل بر سر همدیگر کلاه گذاشته اند اما به عینه که ندیده اید.خوب اکنون ملاحظه بفرمایید : تصویر مربوط به پشت صحنه فیلم "نزاع ویلا فیوریتا " 1965 است جناب دلمر دیویس کلاههای مختلف را بر سر هنرپیشه نقش اول فیلمش سرکارخانم مورین اوهارا امتحان میکند تا مناسبترین کلاه را برسر او گذارد...کسی نیست به کارگردان بگوید آخه کلاه گذاشتن هم حدی داره بابام جان!!!

باری بنده که کلاهم پس معرکه است واز این مقوله نتوانستم نمدی بر کلاه خود بدوزم ولی بالاغیرتا شما مخاطب گرام کلاهتان را قاضی کنید کلاه بردار وکلاه گذار حقیقی را بشناسید و بشناسانید. حقیر هم تاکلاهمان با خواص درهم نرفته قائله راختم به خیر میکنم...والسلام

http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2835/p...http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2835/p0283535

http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/...http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/01/050106_a_mb_h

http://www.iketab.com/index.php?Module=S...http://www.iketab.com/index.php?Module=SMMPBPages&SMMOp=Articles&SMM_CMD=&Arti

http://www.google.com/url?sa=i&rct=j&q=&...http://www.google.com/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&docid=v2nSV1A43j3iOM&tbnid=Up37sIfSlaW6WM:&ved=&url=http%3A%2F%2Facertaincinema.com%2Fmedia-tags%2Fmaureen-ohara%2F&ei=aaziUramHMa3rgezKg&bvm=bv.59930103,d.bmk&psig=AFQjCNHghXa-Qddh7rogcm0MowX_lIuRaQ&ust=139067