نگاهي به دوبله فيلم دوستان (1378)

ساخته علي شاه حاتمي

فيلم دوستان در زمره فيلم هايي است كه دوبار دوبله شد.

سيزده سال قبل محمدمهدي جعفري كه يك بازرگان فعال و از عاشقان دوبله و سينماي كلاسيك بود مقدمات بازگشت دوباره چنگيز جليلوند را به وطن مهيا كرد. جعفري كه از دوستان قديمي حسين فرحبخش مديرعامل پويا فيلم بود تصميم گرفت با ايجاد يك مؤسسه ويدئويي خصوصي از جليلوند بعنوان مدير دوبلاژ اين موسسه دعوت بهمكاري نمايد. اين مؤسسه بعدها قرن 21 نامگذاري و بعنوان يكي از معتبرترين مؤسسات تهيه و دوبله آثار مطرح خارجي بدل شد.

اما جليلوند تازه به به وطن و زادگاهش شيراز گام نهاده بود. در دانشگاه شيراز از وي تجليل بسيار شد و بازگشتش در مطبوعات بازتاب فراوان داشت سال 1378 بود و تازه توليد يكي از آثار تين ايجري و جوان پسند سينماي ايران در پويا فيلم به پايان رسيده و جهت صداگذاري با خسرو خسروشاهي - مدير دوبلاژ مورد علاقه فرحبخش - قرار و مدارها گذاشته شده بود.

حسين فرحبخش در اين فيلم دو بازيگر جديد را به سينماي ايران معرفي كرده بود:يوسف مراديان و مهناز افشار. خسروشاهي ليست گويندگان را تكميل و براي دوبله نقش هاي اين دو بازيگر تصميم گرفت از صداي خودش بجاي مراديان استفاده كند. زيرا از جهاتي بازي و نقش مراديان شباهت بسيار به كاراكتر فرزان دلجو در فيلمهاي پيش از انقلاب داشت كه فيلمهايش پاياني تلخ و تراژيك داشتند.

براي دوبله نقش مهناز افشار ، خسروشاهي از صداي خام و ناپرورده خود بازيگر استفاده كرد .در حالي كه افشار هيچگونه سابقه بازيگري نداشت و فن بيانش داراي نقص فراوان بود .بنظر بنده صداي مريم شيرزاد با نقش او همخواني بهتري داشت. اما در هنگامه دوبله فيلم ، فرحبخش پيشنهاد استفاده از صداي چنگيز جليلوند كه تازه بوطن بازگشته بود را بجاي يوسف مراديان داد. خسروشاهي هم در نهايت دوبله نقش سيا را به جليلوند سپرد.

 (حسين فرحبخش)

جليلوند پس از بيست سال دوباره پشت ميكروفن قرار گرفت و همانگونه كه نقش هاي لمپن بازيگران قبل از انقلاب را دوبله مي كرد بجاي مراديان صحبت كرد. ملغمه اي از بهروز وثوقي و ايرج قادري و...

بالاخره فيلم دوبله شد . اما در هنگام صدور مجوز براي نمايش ، اداره كل ارزشيابي به دوبله جليلوند ايراد گرفت. نداشتن كارت فعال از انجمن گويندگان يكي از دلائل ذكر شده بود. اما اين دليل نمي توانست قانع كننده باشد . زيرا قبل از او ابوالحسن تهامي و نصرالله متقالچي پس از سالها بازگشته و مشغول دوبله بودند. حتي استاد تهامي چند فيلم فارسي را هم مديريت كرده بود.

همان زمان زمزمه هايي به گوش مي رسيد كه برخي از گويندگان قديمي قرارگرفتن دوباره جليلوند پشت ميكروفن پس از دو دهه را نمي پسنديدند كه يكي از دلائل آن آماده نبودن صداي ايشان و بقولي ناكوك بودنش بود و يك دليل غير رسمي ديگر شكوه اهالي دوبله بود كه دوره هاي بيكاري سختي را طي آن سالها گذرانده بودند و توقع نداشتند دوست و همكار تازه از راه رسيده اشان نقش هاي اول را قبضه كند. بهرحال و بهر دليل قرار شد نقش يوسف مراديان مجددا دوبله شود و اين بار خسرو شاهي بجاي او صحبت كرد. دوبله بقيه نقش ها تغييري نكرد. خسروشاهي عملا و تنها در استوديو حاضر شد و بجاي يوسف مراديان صحبت كرد.

منوچهر اسماعيلي با تيپ بيك ايمانوردي بجاي حسن رضايي ، منوچهر والي زاده بجاي محمد صالح علا و محمود قنبري در يكي از ماندگارترين دوبله هاي فارسي بجاي دكتر محمود عزيزي صحبت نمودند. نسخه اي كه اكران شد با صداي خسرو شاهي بود . بنابراين عاشقان دوبله در آن برهه نتوانستند  صداي جليلوند را در فيلم دوستان بشنوند و در مورد آن قضاوت كنند.

مدتي بعد نسخه VHS آن نيز با صداي خسروشاهي وارد ويدئو كلوپ ها شد.

تا اينكه بالاخره در سال 1384 نسخه VCD دوستان توسط مؤسسه قرن 21 با صداي جليلوند به بازار آمد. او در آن دوبله سعي كرده بود نقش يوسف مراديان را كه يك جوان لمپن بود همانند فيلمفارسي هاي قديم دوبله كند اما لحن و صداي پر تحكم او  به نقش خشونتي بيش از حد داده بود كه با كاراكتر سيامك منافات داشت. سيامك علي رغم اين كه زندگي پرتلاطمي داشته اما سرشار از احساسات بود كه خسروشاهي آن را دريافته و در دوبله ،نقش را اصطلاحا در آورده بود.

بهرحال فيلم دوستان يكي از آثاري است كه دوبار دوبله  و به آرشيو سينماي ايران سپرده شد.