جعفرخان از فرنگ برگشته

کارگردان: کار گروهی{علی حاتمی/ محمد متوسلانی}

فیلمنامه: کار گروهی

مدیر فیلمبرداری: مهرداد فخیمی

تدوین: عباس گنجوی

موسیقی متن: مرتضی حنانه

سرپرست گویندگان: ناصر طهماسب، خسرو خسروشاهی

بازیگران: عزت‌الله انتظامی، محمدعلی کشاورز، حسین سرشار، ارحام صدر، ایرج راد، سرور نجات‌اللهی، جهانگیر فروهر.

      جعفرخان ازفرنگ برگشته دومین فیلم کمدی حاتمی بعد از خواستگار(1351) است، خواستگار داستان معلمی عاشق‌پیشه و ناکام را با طنزی سیاه و گزنده روایت می‌کرد. جعفرخان... حکایت جوانی تازه از فرنگ برگشته و خو گرفته با آدام و رسوم غربیست که همین ویژگی او باعث بروز تقابل‌ و مشکلاتی با جامعه و خانواده سنتی‌اش می‌شود .  

      فیلم برگرفته از نمایشنامه معروف جعفرخان از فرنگ آمده نوشته حسن مقدم است. مقدم خود دانش‌آموخته فرنگ بود و در این نمایشنامه به تضاد و تعارض بین تجدد غربی با سنت‌های ایرانی پرداخته و پیام کلی نمایشنامه در حفظ و پاسداشت سنت‌‌هاست.

ارحام صدر و علی حاتمی در پشت‌صحنه مجموعه

   جعفرخان... سومین فیلمی است که حاتمی بین وقفه‌های سریال هزاردستان ساخت. فیلمبرداری فیلم در سال 1363 انجام شد و نسخه اولیه فیلم توسط ادارۀ نظارت وزارت ارشاد به دلیل مبتذل بودن! رد شد. تهیه کننده فیلم(علی عباسی از تهیه‌کنندگان خوش‌نام پیش از انقلاب و تهیه‌کننده فیلم سوته دلان) پیگیر تغییراتی می‌شود تا فيلم قابل نمايش شود، اما حاتمی زیر بار تغییرات نمی‌رود و از طرفی مجددا مشغول پروژه هزاردستان شده است. در نهایت محمد متوسلانی می‌پذیرد تغییرات مورد نظر را اعمال و فیلم را ادامه دهد(در سال 1366).متوسلانی در این‌باره می‌گوید:« ...طرح تازه‌ای نوشته شد و کار را شروع کردیم. از مجموعۀ فیلم که 110 دقیقه بود، تنها 48 دقیقه‌اش را انتخاب کردم و 38 دقیقه دیگر مجددا فیلمبرداری شد. سه شخصیت جدید(ایرج راد، سرور نجات‌اللهی و یک بچه) به فیلم اضافه شد. از بازیگران قدیمی فیلم انتظامی، ارحام صدر و حسین سرشار حاضر به همکاری شدند در حالی که بسیاری از امکانات و حتی لباس‌ها گم و گور شده بود و در دسترس نبود که با هزار مکافات شبیه‌سازی کردیم.

   نسخه‌ای که بازسازی شد، کار ایده‌الی نیست، ولی سعی کردیم فاقد پرسش‌های آزاردهنده‌ای باشد که در نسخه اصلی وجود داشت، اما آنچه به نمایش درآمده، همۀ آن چیزی نیست که من ساخته‌ام. باز هم بخش‌هایی از فیلم حذف و یا جابجا شده است.»(ماهنامه فیلم، شماره 76، اردیبهشت 1368)

    نسخه نهایی فیلم بدون ذکر نام کارگردان(که هم خواسته حاتمی و هم متوسلانی بود) و به عنوان کار گروهی در اسفند 1367 اکران شد.

     با توجه به اینکه نسخه تمام شده فیلم توسط حاتمی وجود داشته(نسخه‌ای در مراحل ابتدایی فنی و بخشی هم دوبله شده بود گویا نزد تهیه‌کننده و نمی‌دانیم هنوز هم وجود دارد یا نه؟) باید منتظر روزی بود تا شاید امکان عرصه آن نسخه فراهم شود.

    به دلیل اینکه این نسخه،  به شرحی که رفت، فیلمی از علی حاتمی به حساب نمی‌آید و از طرفی از تماشای فیلم 10 سالی می‌گذرد و امکان تماشای دوبارۀ فیلم فراهم نبود، صرفا به ارائه مطالب کلی بسنده شد.

     طبق توالی زمانی اثر بعدی که باید به آن پرداخت سریال یگانه هزاردستان است. دوستان گرانقدر دیگری در کافه هستند که شایستگی نوشتن در مورد این اثر را دارند و از سویی سال گذشته و در حین تکرار این مجموعه از تلویزیون مطالبی از جانب برخی دوستان در همین تاپیک نوشته شده است. با توجه به در اختیار داشتن مجموعه‌ای ارزشمند از عکس‌های این سریال، در مناسبتی نظیر سالگرد درگذشت حاتمی در کافه قرار خواهد گرفت.

پ.ن: عکس‌های این پست برای اولین‌بار و در کافه کلاسیک منتشر می‌شود.