با عرض سلام و ادب خدمت کاربران و بازدیدکنندگان محترم این جستار،
زمستان سال گذشته، جستاری را تحت عنوان تبهکاران در سینما برای پرداختن به فیلم های ژانر به اصطلاح گانگستری، ایجاد کردم، امّا پس از عدم استقبال کاربران گرامی، تصوّر کردم، شاید اگر جستار را کسی دیگر و با سبکی بهتر آغاز کند، مورد التفات بیشتری قرار گیرد، لذا جستار را حذف کردم تا راه برای اساتید کافه باز شود. امّا متأسفانه گویا کلاً این موضوع خیلی پرطرفدار نیست. در پی ابراز لطف یکی دو تن از بزرگواران کافه و به احترامشان و از آنجا که در گذشته های نه چندان دور این سبک فیلم، بسیار مورد توجّه و علاقۀ مردم بود، بار دیگر آن را آغاز می کنم. شاید امسال سکّۀ بخت آن، بر وفق مراد بنشیند.
فیلم های تبهکاری(گانگستری) از دهه های ابتدایی تولّد سینما، پای به عرصه نهاد و مورد استقبالی چشمگیر هم قرار گرفت. هدف اولیۀ تولید این سبک فیلم، علاوه بر سود بالا، نوعی پیشگیری از وقوع جرم بود، امّا رفته رفته با حضور بازیگران محبوب در نقش تبهکاران، اینگونه فیلمها تا حدی از هدف اصلی دور شده اند که امروزه شخصیت تبهکاران به گونه ای به تصویر کشیده می شود که در بهترین حالت، آنان را قربانی شرایط اجتماعی و بن بست های قانونی معرفی می کنند و بیننده نه تنها از ایشان منزجر نمی شود بلکه همذات پنداری هم می کند.
از عوامل اصلی پیدایش گروه های تبهکاری و مافیایی و به تبع آن این سبک فیلم ها، بحران اقتصادی آمریکا در فاصلۀ بین دو جنگ جهانی است که زندگی سالم را برای اقشار ضعیف این کشور که بیشتر تازه واردان ایتالیایی و ایرلندی بودند، ناممکن ساخته بود. در این اثنا، بافت شهری و فرهنگی آمریکا و فساد سیاستمداران، پلیس و مراجع قضایی نیز مزید بر علّت بود. لذا گروه های تبهکاری در بسیاری از شهر های آمریکا عملاً اختیار بسیاری از مناطق پرجمعیت شهر را در دست داشتند. در اکثر فیلمهایی از این نوع، گروه های تبهکار یا ایرلندی هستند و یا ایتالیایی و یا از هر دو ملّیت گروه هایی تبهکار با هم در رقابتند.
سمبل تبهکاری و مشهورترین این تبهکاران فردی ایتالیایی تبار به نام آلفونسو کاپونی مشهور به آل کاپون بود که با سازمان اختاپوس گونه اش در شیکاگو و سایر مناطق آمریکا توانسته بود، در انواع اعمال خلاف قانون طبع آزمایی کند و از هر نوع تعقیب قانونی نیز بگریزد. در نهایت نیز تنها با اتهام فرار مالیاتی در سال 1931 به دام افتاد و به 11 سال زندان محکوم شد و پس از تحمل 8 سال زندان، آزادی مشروط شامل حالش شد. در مدت تحمل حبس سازمان قضایی مستأصل آمریکا سعی کرد با تضعیف تدریجی او، جامعه را نسبت به فعالیت های دوبارۀ او پس از آزادی بیمه کند. پس از آزادی از زندان چنان ضعیف و بیمار بود که تنها 8 سال دیگر زنده ماند و در سال 1947 در سن 48 سالگی درگذشت.
Scarface
صورت زخمی
کارگردان: هاوارد هاکس
سال تولید: 1932
مدت: 95 دقیقه
کشور: آمریکا
بازیگران: پل مونی(تونی)، جرج رافت(جینو رینالدو)، آن دوراک(فرانچسکا، خواهر تونی)، اُسگود پرکینز(جانی)، کارن مورلی(پاپی)، بوریس کارلوف(گافنی)، هنری گوردون(بازرس گوآرینو)
مقدمه: آرمیتیژ تریل، جنایی نویس جوان آمریکایی بر مبنای زندگی آل کاپون، در سال 1929 داستانی به نام صورت زخمی نوشت که احتمالاً عامل مرگ زودهنگامش در سن 28 سالگی در سال 1930 نیز شد. هاوارد هاکس کارگردان شهیر قرن پیش، پس از محکومیت کاپون این داستان را در سال 1932 در سینما به نمایش در می آورد. البته به احتمال زیاد این فیلم، با توجّه به مدت طولانی ساخت فیلم در ابتدای قرن بیستم، در زمان دستگیری یا حتی قدرت داشتن کاپون ساخته شده، امّا با در نظر گرفتن قدرت وی، اکران آن به بعد از اجرای حکم او موکول گردیده است. تهیه کنندگان فیلم سعی کرده اند با انتخاب یک شخصیت ایتالیایی برای بازرس پلیس،بازرس گوآرینو، در کنار شخصیت های منفی مافیایی ایتالیایی، تونی و جانی و...، نوعی توازن ایجاد کرده و از ایجاد نفرت قومیتی جلوگیری کنند.
این فیلم پس از سزار کوچک(1931) و دشمن مردم(1932) سومین فیلم از این ژانر است امّا مطمئناً از موفق ترین ها در نوع خود است، فیلمی که پس از بیش از 80 سال ارزش دیدن دارد. فیلم صورت زخمی از فیلم های سبک نوآر محسوب می شود.
داستان: تونی از زیردستان جانی از رؤسای مافیای شیکاگو در دهۀ 20 قرن گذشته است. تونی رئیس اصلی مافیای جنوب شیکاگو لوئیس کاستلو را به قتل می رساند و راه را برای به قدرت رسیدن جانی هموار می کند. تونی و زیردستان وی مقادیر زیادی مشروبات الکلی غیر قانونی را در دیگر مناطق خارج از نفوذ جانی به فروش می رسانند. جانی بارها به تونی هشدار می دهد که با خلافکاران ایرلندی شمال شیکاگو درگیر نشود، امّا تونی با نادیده گرفتن جانی، در مقابل چشم پلیس با دستۀ شمالی به ریاست اُهارا درگیر می شود. جانی متوجه می شود که جایگاهش از سوی تونی در خطر است.
در این حین تونی سعی در تصاحب و جلب توجه معشوقۀ جانی(پاپی) نیز دارد، که جانی را بیشتر نگران می کند. در ابتدا پاپی به تونی توجه چندانی ندارد امّا با پیشرفت تونی به او علاقه مند می شود. از صحنه های جالب این فیلم زمانی است که تونی و پاپی در منزل تونی در کنار پنجره ایستاده اند و در آنسوی خیابان بر روی تابلویی عبارت "جهان از آن توست" دیده می شود.
تونی با کمک دستیار و دوست صمیمی اش جینو، اُهارا را به قتل می رساند. در پی آن عکس العمل شدیدی از سوی گافنی جانشین اُهارا نسبت به جنوبی ها نشان داده می شود. لذا تونی تمام نیرویش را برای نابودی شمال صرف می کند. جانی که این همه خشونت را تهدیدی برای جایگاه خود می داند، سعی می کند تونی را در یک تصادف ساختگی از پای درآورد امّا تونی جان به در می برد و جان جانی را می گیرد.
تونی یکه تاز مافیای شیکاگو شده است. خواهرش فرانچسکا، علی رغم مخالفت تونی به طور پنهانی با جینو ازدواج می کند. تونی که از جریان بی خبر است، تصور می کند رابطه ای نامشروع بین خواهرش و جینو وجود دارد و بدون بررسی جینو را به قتل می رساند. خواهرش تحت فشار عصبی شدید، تونی را به پلیس لو می دهد و پلیس که مترصد پیدا کردن بهانه ای برای دستگیری اوست، وی را در خانه اش به جرم قتل محاصره می کند. فرانچسکا پیش از رسیدن پلیس، پشیمان می شود و سعی می کند برادرش را از خطر پیش آمده آگاه نماید و حتی به او در مقابله با پلیس کمک می کند، ولی یکی از گلوله های سرگردان به وی اصابت می کند و می میرد و تونی نیز که نهایتاً با پرتاب گاز اشک آور به درون منزلش، مجبور به تسلیم شده، در لحظه ای که سعی در فرار دارد، به ضرب گلولۀ پلیس کشته می شود و دوباره همان عبارت را "جهان از آن توست" در لحظۀ مرگ می بیند.
پ.ن. تحلیل ابتدایی جستار و مقدمۀ فیلم برداشت شخصی نگارنده است و لزوماً صحیح نمی باشد.